Тема: Көҙ. Һуҙынҡылар.
Маҡсат: 1. Ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡыларҙы өйрәнеү. Яңы һүҙ, һөйләмдәр өйрәнеү. Көҙ миҙгеле менән танышыу.
2. Уҡыусыларҙың хәтерен, күҙәтеүсәнлектәрен, телмәрен үҫтереү.
3. Тәбиғәткә һөйөү, һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
Йыһазландырыу:Һүрәттәр, схема, карточкалар.
Дәрес барышы.
1. Ойоштороу мәле:
2. Артикуляцин күнегеү:
Өшөткөс елдәр иҫте,
Өйрәктәр осоп китте.
3. Яңы тема өҫтөндә эш.
4. Йомаҡ сисеү.
Үҙе илай, үҙе һыйлай.(Көҙ)
5. Йыл миҙгелдәрен сағылдырған һүрәттәр ярҙамында уларҙың билдәләрен һанап сығыу.
6. Һүҙлек эше. (дәфтәргә күсереп алыу)
Көҙөн – осенью
Ҡойола – опадают
Һарғая – желтеют
Йылы яҡҡа – в теплые края
Ямғыр яуа – дождь идет
Осоп китә - улетают
7. Картина буйынса һөйләмдәр төҙөү. (1 уҡыусының һөйләме таҡтаға яҙыла).
Көҙөн ағастарҙың япраҡтары ҡойола.
Япраҡтар һарғая.
Көҙ көнө ямғыр яуа, көндәр һыуыта.
Ҡоштар йылы яҡҡа китә.
8. 1-се күнегеү, 50-се бит (телдән).Уҡырға. Тәржемә итергә. Һорауҙарға яуап бирергә. Парҙар менән эш. Бер парта артында ултырған ике уҡыусы эшләй.(һорауҙарға яуап биреү).
9. Ял минуты.
Көҙ килеүен белдереп,
Һалҡын елдәр итҫтеләр.
Ағастарҙы һелкетеп,
Япраҡтарҙы ҡойҙолар,
Ҡоштар осто йылы яҡҡа,
Беҙ ҡалдыҡ тыуған яҡта.
10. Һуҙынҡыларҙы өйрәнеү.
Һуҙынҡылар.
Нәҙек Ҡалын
Ә, Ө, Ү, И, Э(Е) А, О, У, Ы
Парлы һуҙынҡылар.
А-Ә, О-Ө, У-Ү.
11.Теманы нығытыу күнегеүҙәре эшләү. (карточка)
А. Һөйләмдәрҙе күсереп алып. Һуҙынҡыларҙың аҫтына һыҙырға.
Көҙ килде. Тышта ямғыр яуа. Көн һыуыҡ. Япраҡтар ҡойола.
Был ваҡытта уҡытыусы индивидуаль эшләй, уҡытыусы уҡыусы ҡырына килеп ултыра, шыбырлап һөйләшеп аңлатыу алып бара.
Бер парта артында ултырған уҡыусылар бергә эшләй. Бер партала ултырған уҡыусылар икенсе партала ултырған уҡыусылар менән эштәрен алмашлап тикшерәләр.
Б. Таҡтаға яҙылған һүҙҙәргә төшөп ҡалған ҡалын һәм нәҙек хәрефтәрҙе яҙырға. Ун һүҙ. Бөтәһе лә дөрөҫ булһа – “5”, 7-8 һүҙгә «4», 5-6 һүҙ дөрөҫ булһа, «3» билдәһе ҡуйыла. Алдан бөтөүселәр һүҙбәйләнештәр төҙөй.
К.н, ҡ.ш, б.лот, ямғ.р,к.ҙ, ҡ.р, япр.ҡ, к.шер, к.беҫтә, миҙг.л.
12. Йомғаҡлау. Шулай итеп, бөгөн дәрестә нимәләр тураһында белдек?
Ниндәй һуҙынҡылар була? Миҫалдар килтерегеҙ. Баһалау.
13. Өйгә эш. Ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылы һүҙҙәргә миҫалдар яҙып килергә.
Методическая копилка
-
Гульфия Суярембитова
- Сообщения: 2
- Зарегистрирован: 25 апр 2020, 20:05
Re: Методическая копилка
Тема: Салауат Юлаев – милли батыр. Яңғыҙлыҡ исемдәр
Маҡсаттар:
-милли батырыбыҙҙың тормош юлы һәм ижады менән ҡыҫҡаса таныштырыу;
- “Яңғыҙлыҡ исемдәр” темаһын нығытыу; уҡыусыларҙың һөйләү телмәрен, ижади һәм фекерләү һәләттәрен үҫтереү;
- Тәбиғи байлыҡ менән һоҡланыу, һаҡлау, ҡәҙерен белеү, Тыуған илгә, милли батырыбыҙға ихтирам, мөхәббәт хистәре уятыу.
Йыһазландырыу: 5 класс өсөн дәреслек, проектор, ноутбук, карточкалар, квест – уйын маршруты.
Дәрес барышы:
I.Ойоштороу. Мотивацион күнегеү.
-Хәйерле иртә, матур ҡыҙҙарға, хөйерле иртә батыр улдарға! Һаумыһығыҙ! Барыбыҙға ла уңышлы көн теләйек!
Уҡыусылар, бөгөн ябай дәрес түгел, бөгөн дәрес – квест формаһында үтәсәк, нимә ул квест? Эҙләнеү тигәнде аңлата, тимәк беҙ бөгөн дәрестең һәр этабында 3 төркөм бик тырышып эшләргә тырышасаҡ. Тимәк, дәрес бер нисә этаптан тора.
Беренсе этап
1. Слайд “Тырышҡан – ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан” фразаһы таҡтала яҙылған.
-Был һөйләмде нисек аңлайһығыҙ? (Тырыш, уңған кешеләр генә бар эште лә еңеп сыға…).
- Ниңә был мәҡәлде алдым дәрескә?
- Был мәҡәлдән сығып, бөгөнгө дәрестә беҙ нисек эшләргә тейешбеҙ? (Тырышып, ҡатнашып…)
2. Слайд. – Эйе, балалар, беҙ тырышып эшләгәс, уңыштарға, эште еренә еткеререгә, күп белем алырға ирешәсәкбеҙ. Тырышлыҡ+ иғтибарлыҡ+яуаплылыҡ+активлыҡ= уңыш. Уңыш формулаһын сығарҙыҡ. Беҙ эшкә тотонорға әҙер.
3 слайд. – Хәҙер иғтибар менән слайдҡа ҡарайбыҙ.
• Нимә күрәбеҙ?( Һәйкәл)
• Һәйкәлде кемгә һәм ни өсөн ҡуялар? (батырлыҡ өсөн)
• Ә был һәйкәл кемгә ҡуйылған?
• Дөрөҫ, Салауат Юлаевҡа. 4 Слайд. Уҡыусылар, ә был слайдта нимә күрәһегеҙ? (тауҙар, йылға, урмандар - тәбиғәт). Салауат Юлаев Тыуған илен, тәбиғәтен бик яратҡан, уның тураһында шиғырҙар яҙған, ул сәсән, шағир – импровизатор.
• Яҡшы, балалар.
• Йомғаҡлау: Шулай итеп, дәрес темаһы асыҡлайыҡ «Салауат Юлаев – милли батыр. Яңғыҙлыҡ исем» беҙ дәрестә нимә асыҡларға тейешбеҙ? Беҙҙең маҡсат нимәлә? милли батырыбыҙҙың тормош юлы һәм ижады менән ҡыҫҡаса таныштырыу;
• - “Яңғыҙлыҡ исемдәр” темаһын нығытыу; һөйләү телмәрен, ижади һәм фекерләү һәләттәрен үҫтереү;
• - Тыуған илгә, тәбиғәткә, милли батырыбыҙға ихтирам, мөхәббәт хистәре уятырға тейешбеҙ.
• Белер өсөн, мәғлүмәтте ҡайҙан алалар? (китаптан, интернеттан, уҡытыусынан). Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуапты квест – уйыны барышында һорауҙарға тулы мәғлүмәт алырһығыҙ тип ышанам.
II. этап Яңы тема өҫтөндә эш. (дәрес квест – уйыны алымы менән үткәрелә, класс 3 төркөмгә бүленгән)
- Уҡыусылар, һеҙҙең алдығыҙҙа маршрут ҡағыҙы ята. Шул ҡағыҙ буйынса төрлө эш күнегеүҙәрен эшләйәсәкһегеҙ. Бөгөнгө числоны, теманы яҙып ҡуйығыҙ. (Төркөмләп эшләгәндә ҡурай моңо). Беренсе төркөм – “Салауат ижады”, икенсе - “Салауаттың тормош юлы”, өсөнсө – “Салауат Юлаевтың исеме - мәңгелек”.
III. этап. Квест уйындың 2-се этабы. Һәр төркөмдән уҡыусы сығып яуабын уҡый, ҡалғандар тыңлап, төҙәтеп ултыра)
Йомғаҡлау һүҙе.
- Балалар, беҙ Салауат Юлаев тураһында нимә белдек? Ниндәй мәғлүмәт алдыҡ? Кем ул Салауат? Шиғырында нимә тураһында һүҙ бара? Нимә бәйләй Салауат Юлаевты тауҙар, урмандар менән? (шиғыр менән)
“Кәйеф һүҙлеге” ярҙамында уҡыусылар үҙҙәренең хистәрен әйтәләр (шатланыу, һоҡланыу, ғорурлыҡ, тулҡынланыу)
- Салауат Юлаевтың исеме нисек мәңгеләшерелгән?
- Тексҡа тағы ла иғтибар менән ҡарайыҡ әле, ни өсөн ҡайһы бер һүҙҙәр ҡалын шрифт менән яҙылған?
- Был һүҙҙәрҙе нисек атайҙар? Нимә уларҙы берләштерә? (Яңғыҙлыҡ исемдәр)
- Яңғыҙлыҡ исемдәр нисек яҙыла? (Ҙур хәреф менән) Миҫалдар килтерегеҙ.
Йомғаҡлау: Тимәк, Яңғыҙлыҡ исемдәр ҙур хәреф менән яҙыла
III. Ял итеү минуты (Хәрәкәттә – бәрәкәт)
(Урал тауҙарына нисек менәләр, тауҙарҙа ҡоштар нисек осалар, СЮ атта нисек саба)
IV. Этап Үтелгәнде нығытыу.
Карточка менән эш, тест һорауҙарына яуап биреү, диагностикалау (бер – береһен тикшереү).
Кемдәр бишкә эштәрен эшләгән, ә кемдәр дүрткә, көндәлектәрҙе асып, баһаларҙы ҡуйығыҙ. Бөгөн татыу, матур эшләнек.
Йомғаҡлау: Шулай итеп, беҙ квест уйынын тамамлайбыҙ, беҙ һеҙҙең менән бер йомғаҡлауға килеп сыҡтыҡ. Салауат Юлаев. Яңғыҙлыҡ исемдәр. Салауат Юлаев – ул беҙҙең милли батырыбыҙ, халҡыбыҙ өсөн, иркебеҙ өсөн көрәшкән кеше, шағир-импровизатор. Ул үлемдән, язалауҙарҙан да ҡурҡмай, туған халҡының ирке өсөн аҫыл ғүмерен биргән. Халҡыбыҙ батырын онотмай, ҙурлар күңелендә һаҡлай. Уның матур исемен, шиғырҙарын килер быуынға еткерә. Иле өсөн, халҡы өсөн янып йәшәгән егеттәр ҙә, ҡыҙҙар ҙа һәр ваҡыт кәрәк.
VI. Өйгә эш биреү.
-Өй эше ниндәй булыр икән? ( шиғырҙы тасуири уҡырға, ятлап килергә, ижади эш Урал тауҙары, Тыуған ил тураһында шиғыр яҙып килергә, һүрәт төшөрөргә).
VII. этапЙомғаҡлау. Рефлексия.
- Һеҙгә дәрес оҡшанымы? Нимә белдек? Нимә өйрәндек? Нимә оҡшаны? Ниндәй кәйефегеҙ? Алдығыҙҙа ятҡан йөрәктәрҙе ошо плакатҡа
Тимәк, беҙ уңыштарға ирештекме, тырыштыҡмы? Беҙ Салауат Юлаев менән мотлаҡ рәүештә ғорурланырға һәм дә белергә тейешбеҙ. Беҙгә Салауат Юлаев кеүек батыр улдар кәрәк, матур ҡыҙҙар кәрәк!
Флешмоб Салауат Юлаевтың “Уралым” шиғыры буйынса. Талғын ҡурай моңона бергәләп шиғырҙы һөйләйбеҙ.
- Хәҙер һау булашайыҡ, киләһе осрашҡанға тиклем, рәхмәт, балалар!
Маҡсаттар:
-милли батырыбыҙҙың тормош юлы һәм ижады менән ҡыҫҡаса таныштырыу;
- “Яңғыҙлыҡ исемдәр” темаһын нығытыу; уҡыусыларҙың һөйләү телмәрен, ижади һәм фекерләү һәләттәрен үҫтереү;
- Тәбиғи байлыҡ менән һоҡланыу, һаҡлау, ҡәҙерен белеү, Тыуған илгә, милли батырыбыҙға ихтирам, мөхәббәт хистәре уятыу.
Йыһазландырыу: 5 класс өсөн дәреслек, проектор, ноутбук, карточкалар, квест – уйын маршруты.
Дәрес барышы:
I.Ойоштороу. Мотивацион күнегеү.
-Хәйерле иртә, матур ҡыҙҙарға, хөйерле иртә батыр улдарға! Һаумыһығыҙ! Барыбыҙға ла уңышлы көн теләйек!
Уҡыусылар, бөгөн ябай дәрес түгел, бөгөн дәрес – квест формаһында үтәсәк, нимә ул квест? Эҙләнеү тигәнде аңлата, тимәк беҙ бөгөн дәрестең һәр этабында 3 төркөм бик тырышып эшләргә тырышасаҡ. Тимәк, дәрес бер нисә этаптан тора.
Беренсе этап
1. Слайд “Тырышҡан – ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан” фразаһы таҡтала яҙылған.
-Был һөйләмде нисек аңлайһығыҙ? (Тырыш, уңған кешеләр генә бар эште лә еңеп сыға…).
- Ниңә был мәҡәлде алдым дәрескә?
- Был мәҡәлдән сығып, бөгөнгө дәрестә беҙ нисек эшләргә тейешбеҙ? (Тырышып, ҡатнашып…)
2. Слайд. – Эйе, балалар, беҙ тырышып эшләгәс, уңыштарға, эште еренә еткеререгә, күп белем алырға ирешәсәкбеҙ. Тырышлыҡ+ иғтибарлыҡ+яуаплылыҡ+активлыҡ= уңыш. Уңыш формулаһын сығарҙыҡ. Беҙ эшкә тотонорға әҙер.
3 слайд. – Хәҙер иғтибар менән слайдҡа ҡарайбыҙ.
• Нимә күрәбеҙ?( Һәйкәл)
• Һәйкәлде кемгә һәм ни өсөн ҡуялар? (батырлыҡ өсөн)
• Ә был һәйкәл кемгә ҡуйылған?
• Дөрөҫ, Салауат Юлаевҡа. 4 Слайд. Уҡыусылар, ә был слайдта нимә күрәһегеҙ? (тауҙар, йылға, урмандар - тәбиғәт). Салауат Юлаев Тыуған илен, тәбиғәтен бик яратҡан, уның тураһында шиғырҙар яҙған, ул сәсән, шағир – импровизатор.
• Яҡшы, балалар.
• Йомғаҡлау: Шулай итеп, дәрес темаһы асыҡлайыҡ «Салауат Юлаев – милли батыр. Яңғыҙлыҡ исем» беҙ дәрестә нимә асыҡларға тейешбеҙ? Беҙҙең маҡсат нимәлә? милли батырыбыҙҙың тормош юлы һәм ижады менән ҡыҫҡаса таныштырыу;
• - “Яңғыҙлыҡ исемдәр” темаһын нығытыу; һөйләү телмәрен, ижади һәм фекерләү һәләттәрен үҫтереү;
• - Тыуған илгә, тәбиғәткә, милли батырыбыҙға ихтирам, мөхәббәт хистәре уятырға тейешбеҙ.
• Белер өсөн, мәғлүмәтте ҡайҙан алалар? (китаптан, интернеттан, уҡытыусынан). Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуапты квест – уйыны барышында һорауҙарға тулы мәғлүмәт алырһығыҙ тип ышанам.
II. этап Яңы тема өҫтөндә эш. (дәрес квест – уйыны алымы менән үткәрелә, класс 3 төркөмгә бүленгән)
- Уҡыусылар, һеҙҙең алдығыҙҙа маршрут ҡағыҙы ята. Шул ҡағыҙ буйынса төрлө эш күнегеүҙәрен эшләйәсәкһегеҙ. Бөгөнгө числоны, теманы яҙып ҡуйығыҙ. (Төркөмләп эшләгәндә ҡурай моңо). Беренсе төркөм – “Салауат ижады”, икенсе - “Салауаттың тормош юлы”, өсөнсө – “Салауат Юлаевтың исеме - мәңгелек”.
III. этап. Квест уйындың 2-се этабы. Һәр төркөмдән уҡыусы сығып яуабын уҡый, ҡалғандар тыңлап, төҙәтеп ултыра)
Йомғаҡлау һүҙе.
- Балалар, беҙ Салауат Юлаев тураһында нимә белдек? Ниндәй мәғлүмәт алдыҡ? Кем ул Салауат? Шиғырында нимә тураһында һүҙ бара? Нимә бәйләй Салауат Юлаевты тауҙар, урмандар менән? (шиғыр менән)
“Кәйеф һүҙлеге” ярҙамында уҡыусылар үҙҙәренең хистәрен әйтәләр (шатланыу, һоҡланыу, ғорурлыҡ, тулҡынланыу)
- Салауат Юлаевтың исеме нисек мәңгеләшерелгән?
- Тексҡа тағы ла иғтибар менән ҡарайыҡ әле, ни өсөн ҡайһы бер һүҙҙәр ҡалын шрифт менән яҙылған?
- Был һүҙҙәрҙе нисек атайҙар? Нимә уларҙы берләштерә? (Яңғыҙлыҡ исемдәр)
- Яңғыҙлыҡ исемдәр нисек яҙыла? (Ҙур хәреф менән) Миҫалдар килтерегеҙ.
Йомғаҡлау: Тимәк, Яңғыҙлыҡ исемдәр ҙур хәреф менән яҙыла
III. Ял итеү минуты (Хәрәкәттә – бәрәкәт)
(Урал тауҙарына нисек менәләр, тауҙарҙа ҡоштар нисек осалар, СЮ атта нисек саба)
IV. Этап Үтелгәнде нығытыу.
Карточка менән эш, тест һорауҙарына яуап биреү, диагностикалау (бер – береһен тикшереү).
Кемдәр бишкә эштәрен эшләгән, ә кемдәр дүрткә, көндәлектәрҙе асып, баһаларҙы ҡуйығыҙ. Бөгөн татыу, матур эшләнек.
Йомғаҡлау: Шулай итеп, беҙ квест уйынын тамамлайбыҙ, беҙ һеҙҙең менән бер йомғаҡлауға килеп сыҡтыҡ. Салауат Юлаев. Яңғыҙлыҡ исемдәр. Салауат Юлаев – ул беҙҙең милли батырыбыҙ, халҡыбыҙ өсөн, иркебеҙ өсөн көрәшкән кеше, шағир-импровизатор. Ул үлемдән, язалауҙарҙан да ҡурҡмай, туған халҡының ирке өсөн аҫыл ғүмерен биргән. Халҡыбыҙ батырын онотмай, ҙурлар күңелендә һаҡлай. Уның матур исемен, шиғырҙарын килер быуынға еткерә. Иле өсөн, халҡы өсөн янып йәшәгән егеттәр ҙә, ҡыҙҙар ҙа һәр ваҡыт кәрәк.
VI. Өйгә эш биреү.
-Өй эше ниндәй булыр икән? ( шиғырҙы тасуири уҡырға, ятлап килергә, ижади эш Урал тауҙары, Тыуған ил тураһында шиғыр яҙып килергә, һүрәт төшөрөргә).
VII. этапЙомғаҡлау. Рефлексия.
- Һеҙгә дәрес оҡшанымы? Нимә белдек? Нимә өйрәндек? Нимә оҡшаны? Ниндәй кәйефегеҙ? Алдығыҙҙа ятҡан йөрәктәрҙе ошо плакатҡа
Тимәк, беҙ уңыштарға ирештекме, тырыштыҡмы? Беҙ Салауат Юлаев менән мотлаҡ рәүештә ғорурланырға һәм дә белергә тейешбеҙ. Беҙгә Салауат Юлаев кеүек батыр улдар кәрәк, матур ҡыҙҙар кәрәк!
Флешмоб Салауат Юлаевтың “Уралым” шиғыры буйынса. Талғын ҡурай моңона бергәләп шиғырҙы һөйләйбеҙ.
- Хәҙер һау булашайыҡ, киләһе осрашҡанға тиклем, рәхмәт, балалар!
Re: Методическая копилка
Дәрес планын ҡыҙыҡһыныу менән танышып сыҡтым. Сөнки мин үҙем дә 5-се кластарҙы уҡытам. Дәрес ФГОС талаптарына яуап бирәлер, тип уйлайым. Дәрестә күп һәм ҡыҙыҡлы эш төрҙәре ҡулланылған. Уҡытыусы был дәресте практикала үткәргәндә маҡсатына ирешәлер, тип ышанам. Дәрес тәрбиәүи яҡтан да бик фәһемле:уҡыусыларҙа икмәккә ҡарата һаҡсыл ҡараш, хеҙмәт кешеһенә хөрмәт тәрбиәләнә. Шулай уҡ мәҡәлдәр, һүҙлек өҫтөндә эш уҡыусыларҙың тел байлығын үҫтерергә, туған телгә һөйөү тәрбиәләргә ярҙам итә. Дәрес конспекты миңә оҡшаны, уҡытыусыға ҙур рәхмәт.Гузлик писал(а):Тема: Икмәк үткән юл. Синонимдар. 5 класс (башҡорт дәүләт теле).
Маҡсат:
«Синонимдар» темаһын өйрәнеүҙе дауам итеү;
яңы һүҙҙәр үҙләштереп, һүҙ байлығын арттырыу;
икмәккә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
Йыһазландырыу: дәреслек, ноутбук, мультимедиа проекторы, интерактив таҡта, карточкалар, һүрәттәр, икмәк, синонимдар һүҙлеге.
Дәрес барышы:
1. Артикуляцион күнегеү:
Әсәйем мейескә һалһа,
Алһыуланып ҡабара.
Бешкәс өҫтәлгә ултыртһа,
Татлы еҫтәр тарала.
(М.Шиһапов)
Башта шиғырҙы уҡытыусы уҡый, һуңынан хор менән уҡыу. Шиғыр нимә тураһында икәнлеген асыҡлау. Аңлашылмаған һүҙҙәрҙе тәржемә итеү. Аҫтына һыҙылған һүҙгә (татлы) иғтибарҙы йүнәлтеү. Уны икенсе һүҙ менән алмаштырып буламы?(тәмле, телеңде йоторлоҡ). Ундай һүҙҙәр нисек атала? (синонимдар). Теманы билдәләү. Дәрескә маҡсаттар ҡуйыу. Дәфтәрҙәргә числоны, теманы яҙып ҡуйыу.
Баһалау биттәрен таратыу. Уҡыусылар дәрестең һәр этабында үҙҙәрен баһалап бара.
2. Бөгөнгө дәрестә икмәк үткән юл буйлап үтеү тураһында хәбәр ителә.
1-се этап – иген сәсеү. Дәреслек менән эш(12-се күнегеү 105-се бит).
А) Һүҙлек эше:
иген – хлеба,
сәсергә – сеять,
өлгөрә – созревает,
урырға – жать,
һуғырға – молоть,
он тартыу – молоть муку.
Һүҙҙәр менән һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр төҙөү.
Һүҙлек эшенән текст нимә тураһында икәнлеген фаразлау.
Б) Текстың авторы тураһында белешмә. Гөлсинә Абдулхаева(фото) Өфө ҡалаһыны 5-се лицейының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
В) Тексты уҡыу, тәржемә итеү, дәреслектәге һүрәттәргә тап килгән һөйләмдәрҙе табыу.
Г) Синонимдарҙы иҫкә төшөрөү, миҫалдар килтереү. Текста синонимдарҙы табыу (оҙаталар, ебәрәләр).
3. 2-се этап – көҙ көнө уралар. Интерактив таҡтала эш. 2 төркөмгә бүленеп ҙур, тәмле һүҙҙәренең синонимдарын (оло, телеңде йоторлоҡ, эре, татлы, өлкән, шәрбәтле) йыйып алыу. Төркөмдәр бер-береһенең эшен баһалай.
4. 3-сө этап – элеваторға оҙатыу. Ял минуты:
Ҡунаҡтар килеүенә
Беҙ бешерҙек аҡ ҡалас,
Бына шуундай тәпәш,
Бына шуундай ҡабарған,
Бына шуундай ҡыҫылған,
Бына шуундай йәйелгән,
Аҡ ҡалас, аҡ ҡалас,
Шундай ҙур булды күмәс.
5. 4-се этап – ондо пекарняға килтереү. Синонимдар һүҙлеге менән эш. Парҙарҙа эш. Синонимдар һүҙлегенән икмәк һүҙенең синонимын эҙләйҙәр, ҡайһы бер парҙар интернеттан эҙләй. Ҡайһы парҙың эше уңышлы булыр икәнлеген асыҡлау. Һығымта яһау. Әпәй һүҙенең диалект һүҙе булыуын асыҡлап китеү.
6. 5-се этап – икмәк бешереү. Эш дәфтәрҙәренең 33-сө битендәге 2-се дәрестең 1-се эше. Аҙыҡ-түлектәрҙең ондан бешерелгәндәренең аҫтына һыҙырға. Тағы ондан ниндәй аҙыҡ бешерелгәнлеген асыҡлау.
7. Дәрес буйынса алған белемдәрен тикшереү. Тест һорауҙарына яуап биреү:
1) Мәҡәлдең икенсе яртыһын табырға: Икмәк бөтәһенә лә ...
а) Муйын, б) ҡул, в) баш.
2)Ниндәй юлда синонимдар дөрөҫ бирелгән?
а) Ҙур – бәләкәй, б) тәмле – телеңде йоторлоҡ, в) икмәк – ҡалас.
3)Урыу һүҙенең тәржемәһен табырға:
а) Сеять, б) жать, в) созревать.
Рефлексив анализ: Бөгөн дәрестә ... ауыр булды, ... ҡыҙыҡ булды, ...иҫемдә ҡалды, ...мин өйрәндем.
Йомғаҡлау: Икмәктән оло аҙыҡ юҡ. Һуғыш ваҡытында ул кешеләрҙе аслыҡтан ҡотҡарған. Уның бер валсығын ғына ла әрәм итергә ярамай, ҡалған икмәк һыныҡтарын, валсығын ҡоштарға бирергә кәрәк. Бөгөнгө дәрестән күреүебеҙсә, икмәк өҫтәлгә килеп еткәнсе, бик оҙон юл үтә. Икмәккә һаҡсыл ҡарашта булырға тейешбеҙ.
Өй эше: “Икмәк – бөтәһенә лә баш” темаһына проект эше (һүрәт, шиғыр, инша, әкиәт, презентация, стенгазета һ.б.).
Баһалау биттәре буйынса балдарҙы һанау, баһалау.
-
Рамиля Исхакова
- Сообщения: 2
- Зарегистрирован: 24 окт 2019, 13:10
Re: Методическая копилка. 7 кл. Башҡорт әҙәбиәте. Тест
Исхаҡова Рәмилә Ф., башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
7–се класта туған башҡорт әҙәбиәтенән І сирек йомғаҡтары буйынса тест һорауҙары
А1. Ниндәй әҫәрҙә уҡытыусы уҡыусыларға инша яҙырға ҡуша, ә Азамат исемле бала шиғыр яҙып бирә?
а)Ә. Әминев. “Инша” хикәйәһе
б)И. Кинйәбулатов. “Ҙур ышаныс һеҙгә, уҡытыусыһы” шиғыры
в)Р. Ғарипов. “Тел” шиғыры
А2. Был өҙөк ҡайһы йырҙан?
Күгәреп ятҡан Урал тауы –
Атай-олатайҙарҙың да төйәге.
Ерен-һыуын һаҡлап ҡорбан булған
Шунда ята батырҙар һөйәге
а)”Азамат”йыры
б)”Урал” йыры
в)”Ҡаһым түрә”йыры
А3.Ҡатын-ҡыҙҙарҙың ауыр яҙмышы тураһындағы йырҙарҙы билдәләгеҙ.
а) “Урал”, “Азамат”
б) “Тәфтиләү”, “Ҡолой кантон”
в) “Ғилмияза”, “Зөлхизә”
г)”Ҡаһым түрә”, “Любизар”, “Байыҡ”
А4. Сеңләү жанрын кемдәр башҡарған?
а) ата- әсәләр
б) егеттәр
в) ҡыҙҙар
А5. Был өҙөк ниндәй жанрға ҡарай?
Атаҡайым, бура бурайһың,
Ике салғыйҙарың һыҙғанып.
Атаҡайым, мине йәштән бирҙең,
Бер ҡабымҡай ашың ҡыҙғанып.
а)сеңләү
б)йыр
в)бәйет
А6. Нимә ул сеңләү?
а)кейәүгә бирелгән ҡыҙҙың оҙатыр алдынан ата-әсәһе, туған-тыумаслары, дуҫ-әхирәттәре, ауылы, тыуып үҫкән ер-һыуы менән хушлашыу йыры
б) көйләп башҡарыла
в) ҡурай көйөнә һуҙып башҡарыла торған йыр
В1. Һеҙҙең ауылда халыҡ ижады өлгөләрен һаҡлаған, уларҙы артабан байытыуға өлөш индергән кешеләр бармы? Улар хаҡында яҙ.
__________________________________________________________________
В2. Үҙегеҙ белгән берәй мәҡәлде яҙығыҙ һәм мәғәнәһен аңлатығыҙ.
__________________________________________________________________
С1. Әгәр кемдер һеҙгә “телең ярлы”тиһә, нимә тип яуап бирер инегеҙ?
__________________________________________________________________________
7–се класта туған башҡорт әҙәбиәтенән ІI сирек йомғаҡтары буйынса тест һорауҙары
А1. В.Зефировтың “Йәнтүрә хикәйәһе”ндә әсирлектән Йәнтүрәне кем ҡотҡара?
а)казактар
б)француздар
в)ҡатыны
А2.Егерме дүрт йыл ғына йәшәгән башҡорт шағиры кем?
а)С. Юлаев
б)М. Аҡмулла
в)Ш. Бабич
А3.Аҡмулла һүҙе нимәне аңлата?
а)зирәк, отҡор
б)уҡымышлы, тура һүҙле, ғәҙел
в) ҡурҡыу белмәҫ
г)саф күңелле
А4. М. Ғафуриҙың тыуған ерен табығыҙ.
а) Миәкә районы Туҡһанбай ауылы
б)Шишмә районы Келәш ауылы
в)Ғафури районы Еҙем-Ҡаран ауылы
А5. Был шиғыр Ш. Бабичтың ҡайһы шиғырынан алынған?
Һыҙҙырт, ҡурай, үткән ҡайғыларҙы,
Өҙҙөрт, ҡурай, йөрәккәй ҡылдарын;
Һиҙҙерт, ҡурай, ҡайнар тойғоларҙы,
Һөйҙөрт, һөйләп башҡорт моңдарын.
а)”Зәки – Башҡортостан терәге”
б) “Салауат батыр”
в)”Көтәм”
г)”Ҡурайҡайға”
А6. М.Аҡмулланың йорт-музейы ҡайҙа урынлашҡан?
а) Өфөлә
б)тыуған ерендә- Миәкә районы Туҡһанбайҙа
в)Салауатта
г)Ишембайҙа
В1. – Үәт, -ти, -һиңә бирәмен ҡырҡ баш тәкә, -ти. – Фәлән көндө барырмын. Шул ваҡытҡа һикһән баш булып торһондар, - ти. - Әгәр ҙә мин барғансы һикһән баш булмаһа, башыңды ҡырҡам, - ти. Был һүҙҙәрҙе кем әйткән?
__________________________________________________________________
В2.М.Сибиряктың “Һунарсы ҡарт” хикәйәһендә болан үҙенең бәләкәс балаһын һаҡлап ҡалыу өсөн нимә эшләй?
__________________________________________________________________
С1. М. Аҡмулланың исемен мәңгеләштереү маҡсатында республикабыҙҙа ниндәй эштәр башҡарылған?
7–се класта туған башҡорт әҙәбиәтенән І сирек йомғаҡтары буйынса тест һорауҙары
А1. Ниндәй әҫәрҙә уҡытыусы уҡыусыларға инша яҙырға ҡуша, ә Азамат исемле бала шиғыр яҙып бирә?
а)Ә. Әминев. “Инша” хикәйәһе
б)И. Кинйәбулатов. “Ҙур ышаныс һеҙгә, уҡытыусыһы” шиғыры
в)Р. Ғарипов. “Тел” шиғыры
А2. Был өҙөк ҡайһы йырҙан?
Күгәреп ятҡан Урал тауы –
Атай-олатайҙарҙың да төйәге.
Ерен-һыуын һаҡлап ҡорбан булған
Шунда ята батырҙар һөйәге
а)”Азамат”йыры
б)”Урал” йыры
в)”Ҡаһым түрә”йыры
А3.Ҡатын-ҡыҙҙарҙың ауыр яҙмышы тураһындағы йырҙарҙы билдәләгеҙ.
а) “Урал”, “Азамат”
б) “Тәфтиләү”, “Ҡолой кантон”
в) “Ғилмияза”, “Зөлхизә”
г)”Ҡаһым түрә”, “Любизар”, “Байыҡ”
А4. Сеңләү жанрын кемдәр башҡарған?
а) ата- әсәләр
б) егеттәр
в) ҡыҙҙар
А5. Был өҙөк ниндәй жанрға ҡарай?
Атаҡайым, бура бурайһың,
Ике салғыйҙарың һыҙғанып.
Атаҡайым, мине йәштән бирҙең,
Бер ҡабымҡай ашың ҡыҙғанып.
а)сеңләү
б)йыр
в)бәйет
А6. Нимә ул сеңләү?
а)кейәүгә бирелгән ҡыҙҙың оҙатыр алдынан ата-әсәһе, туған-тыумаслары, дуҫ-әхирәттәре, ауылы, тыуып үҫкән ер-һыуы менән хушлашыу йыры
б) көйләп башҡарыла
в) ҡурай көйөнә һуҙып башҡарыла торған йыр
В1. Һеҙҙең ауылда халыҡ ижады өлгөләрен һаҡлаған, уларҙы артабан байытыуға өлөш индергән кешеләр бармы? Улар хаҡында яҙ.
__________________________________________________________________
В2. Үҙегеҙ белгән берәй мәҡәлде яҙығыҙ һәм мәғәнәһен аңлатығыҙ.
__________________________________________________________________
С1. Әгәр кемдер һеҙгә “телең ярлы”тиһә, нимә тип яуап бирер инегеҙ?
__________________________________________________________________________
7–се класта туған башҡорт әҙәбиәтенән ІI сирек йомғаҡтары буйынса тест һорауҙары
А1. В.Зефировтың “Йәнтүрә хикәйәһе”ндә әсирлектән Йәнтүрәне кем ҡотҡара?
а)казактар
б)француздар
в)ҡатыны
А2.Егерме дүрт йыл ғына йәшәгән башҡорт шағиры кем?
а)С. Юлаев
б)М. Аҡмулла
в)Ш. Бабич
А3.Аҡмулла һүҙе нимәне аңлата?
а)зирәк, отҡор
б)уҡымышлы, тура һүҙле, ғәҙел
в) ҡурҡыу белмәҫ
г)саф күңелле
А4. М. Ғафуриҙың тыуған ерен табығыҙ.
а) Миәкә районы Туҡһанбай ауылы
б)Шишмә районы Келәш ауылы
в)Ғафури районы Еҙем-Ҡаран ауылы
А5. Был шиғыр Ш. Бабичтың ҡайһы шиғырынан алынған?
Һыҙҙырт, ҡурай, үткән ҡайғыларҙы,
Өҙҙөрт, ҡурай, йөрәккәй ҡылдарын;
Һиҙҙерт, ҡурай, ҡайнар тойғоларҙы,
Һөйҙөрт, һөйләп башҡорт моңдарын.
а)”Зәки – Башҡортостан терәге”
б) “Салауат батыр”
в)”Көтәм”
г)”Ҡурайҡайға”
А6. М.Аҡмулланың йорт-музейы ҡайҙа урынлашҡан?
а) Өфөлә
б)тыуған ерендә- Миәкә районы Туҡһанбайҙа
в)Салауатта
г)Ишембайҙа
В1. – Үәт, -ти, -һиңә бирәмен ҡырҡ баш тәкә, -ти. – Фәлән көндө барырмын. Шул ваҡытҡа һикһән баш булып торһондар, - ти. - Әгәр ҙә мин барғансы һикһән баш булмаһа, башыңды ҡырҡам, - ти. Был һүҙҙәрҙе кем әйткән?
__________________________________________________________________
В2.М.Сибиряктың “Һунарсы ҡарт” хикәйәһендә болан үҙенең бәләкәс балаһын һаҡлап ҡалыу өсөн нимә эшләй?
__________________________________________________________________
С1. М. Аҡмулланың исемен мәңгеләштереү маҡсатында республикабыҙҙа ниндәй эштәр башҡарылған?
Re: Методическая копилка
Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙы
Башҡортостан байлыҡтары. Хәбәр һөйләм.
Маҡсаттар:
- Башҡортостан тураһындағы текстарҙың төп йөкмәткеһен үҙләштереү, хәбәр һөйләмдәр тураһында мәғлүмәт биреү;
- уҡыусыларҙың логик фекерләүенә иғтибар итеп, хикәйәләү-тасуирлау мөмкинлектәрен киңәйтеү;
- Башҡортостанға һөйөү тәрбиәләү, башҡорт теле аша башҡорт халҡының тарихына, мәҙәниәтенә ихтирам тәрбиәләү.
Йыһызландырыу: Компьютер, медиопроектор, дәреслек (Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М., Абдулхаева Г.Н. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек), Башҡортостан картаһы, һүрәттәр, карточкалар, тестар.
Дәрестең төрө: яңы тема өйрәнеү дәресе.
Дәрес барышы:
I. Ойоштороу мәле.
- Һаумыһығыҙ, уҡыусылар!
- Һаумы ҡояш! һаумы, дуҫым!
Һаумыһығыҙ, уҡытыусым!
Мин сәләмәт, мин матур,
Салауат кеүек батыр!
II. Артикуляцион күнегеү.
Башҡортостан - ҡурай иле, Башкортостан – родина курая
Башҡортостан - Урал ере, Башкортостан – земля Урала
Башҡортостан - ҡумыҙ теле, Башкортостан – язык кубыза
Башҡортостан - ҡымыҙ сере. Башкортостан – секрет кумыса.
III. Яңы тема өйрәнеү.
А) Дәрестең маҡсатын билдәләү.
- Уҡыусылар, нисек уйлайһығыҙ, бөгөн беҙ һеҙҙең менән нимә тураһында һөйләшәсәкбеҙ?
- Эйе, бөгөн беҙ һеҙҙең менән Башҡортостан, Башҡортостан байлыҡтары тураһында һөйләшәсәкбеҙ.
- Дәфтәрҙәрҙе астыҡ, бөгөнгө датаны һәм теманы яҙып ҡуяйыҡ.
Б) Әңгәмә. Тест һорауҙарына яуап биреү.
- Шиғырға кире ҡайтайыҡ әле. (Шиғырҙы уҡыу).
- Ә һеҙ үҙегеҙ Башҡортостан тураһында нимәләр әйтер инегеҙ?
- Ниндәй байлыҡтары менән дан тота?
- Уҡыусылар, хәҙер һеҙҙең Башҡортостан тураһында белемегеҙҙе һынап ҡарайым әле. Мин һеҙгә һорауҙар тәҡдим итәм, ә һеҙ дөрөҫ яуабын билдәләгеҙ.
Башҡортостан ҡайҙа урынлашҡан?
а) Себер
б) Урал
Башҡортостандың милли уйын ҡоралы?
а) барабан
б) ҡурай
Башҡортостандың баш ҡалаһы?
а) Өфө
б) Стәрлетамаҡ
Башҡортостандың иң оҙон йылғаһы?
а) Һаҡмар
б) Ағиҙел
Башҡортостандың иң бейек түбәһе?
а) Ямантау
б) Ирәмәл
Башҡортостандың президенты кем?
а) Путин
б) Хәмитов
Башҡортостандың милли геройы?
а) Салауат
б) Пугачев
В) Һүҙлек эше.
Тәбиғәт - природа
Урман – лес
Тау – гора
Йылға – река
Хайуан – животное
Мәмерйә – пещера
Халыҡ – народ
Бал – мёд
Ял итеү минуты
Аҡҡоштарҙай йөҙәйек,
Бөркөт кеүек осайыҡ.
Ҡуян кеүек һикерәйек,
Айыу кеүек атлайыҡ,
Һәм урынға ултырайыҡ.
Г) Дәреслек буйынса эш.
- Белеүегеҙсә, хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәр була. Бөгөн беҙ һеҙҙең менән хәбәр һөйләмдәр менән танышабыҙ.
- Дәреслектәге 97 бит, 238-се күнегеүҙе асығыҙ.
- Тексты иғтибар менән уҡығыҙ.
- Нимә тураһында һүҙ бара? Ни өсөн текст “Ҡара алтын”, тип атала?
- Нимә ул “аҡ алтын”?
- “Зәңгәр алтын”?
- “Йәшел алтын”?
- Текстан хәбәр һөйләмдәрҙе табығыҙ. Ике хәбәр һөйләмен күсереп алығыҙ.
Ғ) Әңгәмә.
- Башҡортостанда ете мөғжизә бар, тиҙәр. Нимәләр?
-Салауат Юлаев һәйкәле тураһында кем һөйләп китә?
Скульптор С.Д. Тавасиев ижад иткән был һәйкәл (архитекторы И.C.Ғәйнетдинов) баш ҡалабыҙҙың символы. Салауат Юлаев һәйкәленең бейеклеге - гранит постаменты менән бергә 19,8 метр, ауырлығы - 40 тонна. Ул суйындан ҡойолған. Уны ижад иткәне өсөн Сосланбек Дафаевич Тавасиевҡа 1970 йылда СССР-ҙың Дәүләт премияһы бирелә.
- Янғантау нимәһе менән бөйөк?
Салауат районында Йүрүҙән йылғаһына һыйынып ҡына тәбиғәттең тылсымлы көсөнә эйә шифалы Янғантау тауы. Был беҙҙең планетала ер аҫтынан бер туҡтауһыҙ ҙур күләмдә йылылыҡ, эҫе пар, газ сығып торған берҙән бер урын. Тауҙың сере 200 йылдан ашыу ғалимдарҙың иғтибарын йәлеп итеп тора. Тау янында химик элементтарға бай, шифалы Ҡорғаҙаҡ урғыла.
- Киләһе мөғжизә – Красноусол минерал һыуҙары.
Был минерал һыуҙар кальций сульфатына, минерал тоҙҙарға һәм файҙалы микроэлементтарға бик бай. Шуның өсөн, һыуҙы дауалау өсөн дә ҡулланалар.
- Артабан һүҙебеҙ Шүлгәнташ мәмерйәһе тураһында.
Еребеҙҙең йөҙөк ҡашы булған, 2 саҡрымдан ашыу оҙонлоҡҡа һуҙылған, данлыҡлы мөһабәт Шүлгәнташ мәмерйәһе Бөрйән районында урынлашҡан.. 1959 йылда унда таш быуаттың тәүге палеолит осоронда, йәғни беҙҙең эраға тиклем 40 – 10 мең йылдар элек, йәшәгән тәүтормош кешеләренең мәмерйә стенаһына төшөрөлгән һүрәттәре табылғас, ул бөтә донъяла танылыу таба. Мәмерйә стеналарында ҡыҙыл буяу (охра) менән ҡырағай ат, мамонт, носорог һүрәттәре эшләнгән.
- Киләһе мөғжизә – “Урал батыр” эпосы.
«Урал батыр» эпосы – башҡорт халҡының баш китабы. Ул 1910 йылда Мөхәмәтшә Буранғолов тарафынан яҙып алына. Эпос 4576 поэтик юлдан тора.
- Башҡорт балы тураһында кем һөйләр?
Башҡорт ере – урман – дала,
Башҡорт балҡайы – дауа...
- Етенсе мөғжизә – ҡурай.
Ҡурай үләне башҡорт халҡының символы. Уның ете тажы, берләшкән ете ырыуҙы символлаштыра. Башҡортостандың флагында ла, гербында ла ҡурайҙың ете тажы һүрәтләнгән.
IV. Нығытыу күнегеүҙәре.
- Бирелгән һөйләмдәр дөрөҫмө? Хатаһын табығыҙ.
Башҡортостан Себерҙә.
Учалы, Сибай, Туймазы, Мәләүез – Татарстан ҡалалары.
Өфө - баш ҡала.
Сыуашстан Республикаһының баш ҡалаһы – Салауат.
Ҡурай – башҡорт халыҡ инструменты.
Проект эше башҡарыу.
Төркөмдәрҙә эш.
- Уҡыусылар, һеҙҙең алдығыҙҙа плакат һәм һүрәттәр ята. Башҡортостан байлыҡтарын ғына һайлап алып гәзит сығарырға кәрәк.
V. Йомғаҡлау.
- Бөгөн беҙ һеҙҙең менән нимә тураһында һөйләштек?
- Башҡортостан байлыҡтарына нимәләр инә?
“Тыуған яҡ” йырын йырлау.
VI. Баһалау.
- Дәрес оҡшанымы?
-Бөгөн үҙегеҙҙең эшмәкәрлегегеҙгә ниндәй баһа ҡуяһығыҙ?
VII. Өйгә эш.
1) 98 б., 239-сы күнегеү.
2) “Өфө ҡалаһы” темаһына мәғлүмәт алып килергә.
3) “Башҡортостан” темаһына ижади проект башҡарырға.
Башҡортостан байлыҡтары. Хәбәр һөйләм.
Маҡсаттар:
- Башҡортостан тураһындағы текстарҙың төп йөкмәткеһен үҙләштереү, хәбәр һөйләмдәр тураһында мәғлүмәт биреү;
- уҡыусыларҙың логик фекерләүенә иғтибар итеп, хикәйәләү-тасуирлау мөмкинлектәрен киңәйтеү;
- Башҡортостанға һөйөү тәрбиәләү, башҡорт теле аша башҡорт халҡының тарихына, мәҙәниәтенә ихтирам тәрбиәләү.
Йыһызландырыу: Компьютер, медиопроектор, дәреслек (Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М., Абдулхаева Г.Н. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек), Башҡортостан картаһы, һүрәттәр, карточкалар, тестар.
Дәрестең төрө: яңы тема өйрәнеү дәресе.
Дәрес барышы:
I. Ойоштороу мәле.
- Һаумыһығыҙ, уҡыусылар!
- Һаумы ҡояш! һаумы, дуҫым!
Һаумыһығыҙ, уҡытыусым!
Мин сәләмәт, мин матур,
Салауат кеүек батыр!
II. Артикуляцион күнегеү.
Башҡортостан - ҡурай иле, Башкортостан – родина курая
Башҡортостан - Урал ере, Башкортостан – земля Урала
Башҡортостан - ҡумыҙ теле, Башкортостан – язык кубыза
Башҡортостан - ҡымыҙ сере. Башкортостан – секрет кумыса.
III. Яңы тема өйрәнеү.
А) Дәрестең маҡсатын билдәләү.
- Уҡыусылар, нисек уйлайһығыҙ, бөгөн беҙ һеҙҙең менән нимә тураһында һөйләшәсәкбеҙ?
- Эйе, бөгөн беҙ һеҙҙең менән Башҡортостан, Башҡортостан байлыҡтары тураһында һөйләшәсәкбеҙ.
- Дәфтәрҙәрҙе астыҡ, бөгөнгө датаны һәм теманы яҙып ҡуяйыҡ.
Б) Әңгәмә. Тест һорауҙарына яуап биреү.
- Шиғырға кире ҡайтайыҡ әле. (Шиғырҙы уҡыу).
- Ә һеҙ үҙегеҙ Башҡортостан тураһында нимәләр әйтер инегеҙ?
- Ниндәй байлыҡтары менән дан тота?
- Уҡыусылар, хәҙер һеҙҙең Башҡортостан тураһында белемегеҙҙе һынап ҡарайым әле. Мин һеҙгә һорауҙар тәҡдим итәм, ә һеҙ дөрөҫ яуабын билдәләгеҙ.
Башҡортостан ҡайҙа урынлашҡан?
а) Себер
б) Урал
Башҡортостандың милли уйын ҡоралы?
а) барабан
б) ҡурай
Башҡортостандың баш ҡалаһы?
а) Өфө
б) Стәрлетамаҡ
Башҡортостандың иң оҙон йылғаһы?
а) Һаҡмар
б) Ағиҙел
Башҡортостандың иң бейек түбәһе?
а) Ямантау
б) Ирәмәл
Башҡортостандың президенты кем?
а) Путин
б) Хәмитов
Башҡортостандың милли геройы?
а) Салауат
б) Пугачев
В) Һүҙлек эше.
Тәбиғәт - природа
Урман – лес
Тау – гора
Йылға – река
Хайуан – животное
Мәмерйә – пещера
Халыҡ – народ
Бал – мёд
Ял итеү минуты
Аҡҡоштарҙай йөҙәйек,
Бөркөт кеүек осайыҡ.
Ҡуян кеүек һикерәйек,
Айыу кеүек атлайыҡ,
Һәм урынға ултырайыҡ.
Г) Дәреслек буйынса эш.
- Белеүегеҙсә, хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәр була. Бөгөн беҙ һеҙҙең менән хәбәр һөйләмдәр менән танышабыҙ.
- Дәреслектәге 97 бит, 238-се күнегеүҙе асығыҙ.
- Тексты иғтибар менән уҡығыҙ.
- Нимә тураһында һүҙ бара? Ни өсөн текст “Ҡара алтын”, тип атала?
- Нимә ул “аҡ алтын”?
- “Зәңгәр алтын”?
- “Йәшел алтын”?
- Текстан хәбәр һөйләмдәрҙе табығыҙ. Ике хәбәр һөйләмен күсереп алығыҙ.
Ғ) Әңгәмә.
- Башҡортостанда ете мөғжизә бар, тиҙәр. Нимәләр?
-Салауат Юлаев һәйкәле тураһында кем һөйләп китә?
Скульптор С.Д. Тавасиев ижад иткән был һәйкәл (архитекторы И.C.Ғәйнетдинов) баш ҡалабыҙҙың символы. Салауат Юлаев һәйкәленең бейеклеге - гранит постаменты менән бергә 19,8 метр, ауырлығы - 40 тонна. Ул суйындан ҡойолған. Уны ижад иткәне өсөн Сосланбек Дафаевич Тавасиевҡа 1970 йылда СССР-ҙың Дәүләт премияһы бирелә.
- Янғантау нимәһе менән бөйөк?
Салауат районында Йүрүҙән йылғаһына һыйынып ҡына тәбиғәттең тылсымлы көсөнә эйә шифалы Янғантау тауы. Был беҙҙең планетала ер аҫтынан бер туҡтауһыҙ ҙур күләмдә йылылыҡ, эҫе пар, газ сығып торған берҙән бер урын. Тауҙың сере 200 йылдан ашыу ғалимдарҙың иғтибарын йәлеп итеп тора. Тау янында химик элементтарға бай, шифалы Ҡорғаҙаҡ урғыла.
- Киләһе мөғжизә – Красноусол минерал һыуҙары.
Был минерал һыуҙар кальций сульфатына, минерал тоҙҙарға һәм файҙалы микроэлементтарға бик бай. Шуның өсөн, һыуҙы дауалау өсөн дә ҡулланалар.
- Артабан һүҙебеҙ Шүлгәнташ мәмерйәһе тураһында.
Еребеҙҙең йөҙөк ҡашы булған, 2 саҡрымдан ашыу оҙонлоҡҡа һуҙылған, данлыҡлы мөһабәт Шүлгәнташ мәмерйәһе Бөрйән районында урынлашҡан.. 1959 йылда унда таш быуаттың тәүге палеолит осоронда, йәғни беҙҙең эраға тиклем 40 – 10 мең йылдар элек, йәшәгән тәүтормош кешеләренең мәмерйә стенаһына төшөрөлгән һүрәттәре табылғас, ул бөтә донъяла танылыу таба. Мәмерйә стеналарында ҡыҙыл буяу (охра) менән ҡырағай ат, мамонт, носорог һүрәттәре эшләнгән.
- Киләһе мөғжизә – “Урал батыр” эпосы.
«Урал батыр» эпосы – башҡорт халҡының баш китабы. Ул 1910 йылда Мөхәмәтшә Буранғолов тарафынан яҙып алына. Эпос 4576 поэтик юлдан тора.
- Башҡорт балы тураһында кем һөйләр?
Башҡорт ере – урман – дала,
Башҡорт балҡайы – дауа...
- Етенсе мөғжизә – ҡурай.
Ҡурай үләне башҡорт халҡының символы. Уның ете тажы, берләшкән ете ырыуҙы символлаштыра. Башҡортостандың флагында ла, гербында ла ҡурайҙың ете тажы һүрәтләнгән.
IV. Нығытыу күнегеүҙәре.
- Бирелгән һөйләмдәр дөрөҫмө? Хатаһын табығыҙ.
Башҡортостан Себерҙә.
Учалы, Сибай, Туймазы, Мәләүез – Татарстан ҡалалары.
Өфө - баш ҡала.
Сыуашстан Республикаһының баш ҡалаһы – Салауат.
Ҡурай – башҡорт халыҡ инструменты.
Проект эше башҡарыу.
Төркөмдәрҙә эш.
- Уҡыусылар, һеҙҙең алдығыҙҙа плакат һәм һүрәттәр ята. Башҡортостан байлыҡтарын ғына һайлап алып гәзит сығарырға кәрәк.
V. Йомғаҡлау.
- Бөгөн беҙ һеҙҙең менән нимә тураһында һөйләштек?
- Башҡортостан байлыҡтарына нимәләр инә?
“Тыуған яҡ” йырын йырлау.
VI. Баһалау.
- Дәрес оҡшанымы?
-Бөгөн үҙегеҙҙең эшмәкәрлегегеҙгә ниндәй баһа ҡуяһығыҙ?
VII. Өйгә эш.
1) 98 б., 239-сы күнегеү.
2) “Өфө ҡалаһы” темаһына мәғлүмәт алып килергә.
3) “Башҡортостан” темаһына ижади проект башҡарырға.
Re: Методическая копилка
Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙыadmin писал(а):...
Башҡортостан байлыҡтары. Хәбәр һөйләм.
Маҡсаттар:
- Башҡортостан тураһындағы текстарҙың төп йөкмәткеһен үҙләштереү, хәбәр һөйләмдәр тураһында мәғлүмәт биреү;
- уҡыусыларҙың логик фекерләүенә иғтибар итеп, хикәйәләү-тасуирлау мөмкинлектәрен киңәйтеү;
- Башҡортостанға һөйөү тәрбиәләү, башҡорт теле аша башҡорт халҡының тарихына, мәҙәниәтенә ихтирам тәрбиәләү.
Йыһызландырыу: Компьютер, медиопроектор, дәреслек (Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М., Абдулхаева Г.Н. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек), Башҡортостан картаһы, һүрәттәр, карточкалар, тестар.
Дәрестең төрө: яңы тема өйрәнеү дәресе.
Дәрес барышы:
I. Ойоштороу мәле.
- Һаумыһығыҙ, уҡыусылар!
- Һаумы ҡояш! һаумы, дуҫым!
Һаумыһығыҙ, уҡытыусым!
Мин сәләмәт, мин матур,
Салауат кеүек батыр!
II. Артикуляцион күнегеү.
Башҡортостан - ҡурай иле, Башкортостан – родина курая
Башҡортостан - Урал ере, Башкортостан – земля Урала
Башҡортостан - ҡумыҙ теле, Башкортостан – язык кубыза
Башҡортостан - ҡымыҙ сере. Башкортостан – секрет кумыса.
III. Яңы тема өйрәнеү.
А) Дәрестең маҡсатын билдәләү.
- Уҡыусылар, нисек уйлайһығыҙ, бөгөн беҙ һеҙҙең менән нимә тураһында һөйләшәсәкбеҙ?
- Эйе, бөгөн беҙ һеҙҙең менән Башҡортостан, Башҡортостан байлыҡтары тураһында һөйләшәсәкбеҙ.
- Дәфтәрҙәрҙе астыҡ, бөгөнгө датаны һәм теманы яҙып ҡуяйыҡ.
Б) Әңгәмә. Тест һорауҙарына яуап биреү.
- Шиғырға кире ҡайтайыҡ әле. (Шиғырҙы уҡыу).
- Ә һеҙ үҙегеҙ Башҡортостан тураһында нимәләр әйтер инегеҙ?
- Ниндәй байлыҡтары менән дан тота?
- Уҡыусылар, хәҙер һеҙҙең Башҡортостан тураһында белемегеҙҙе һынап ҡарайым әле. Мин һеҙгә һорауҙар тәҡдим итәм, ә һеҙ дөрөҫ яуабын билдәләгеҙ.
Башҡортостан ҡайҙа урынлашҡан?
а) Себер
б) Урал
Башҡортостандың милли уйын ҡоралы?
а) барабан
б) ҡурай
Башҡортостандың баш ҡалаһы?
а) Өфө
б) Стәрлетамаҡ
Башҡортостандың иң оҙон йылғаһы?
а) Һаҡмар
б) Ағиҙел
Башҡортостандың иң бейек түбәһе?
а) Ямантау
б) Ирәмәл
Башҡортостандың президенты кем?
а) Путин
б) Хәмитов
Башҡортостандың милли геройы?
а) Салауат
б) Пугачев
В) Һүҙлек эше.
Тәбиғәт - природа
Урман – лес
Тау – гора
Йылға – река
Хайуан – животное
Мәмерйә – пещера
Халыҡ – народ
Бал – мёд
Ял итеү минуты
Аҡҡоштарҙай йөҙәйек,
Бөркөт кеүек осайыҡ.
Ҡуян кеүек һикерәйек,
Айыу кеүек атлайыҡ,
Һәм урынға ултырайыҡ.
Г) Дәреслек буйынса эш.
- Белеүегеҙсә, хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәр була. Бөгөн беҙ һеҙҙең менән хәбәр һөйләмдәр менән танышабыҙ.
- Дәреслектәге 97 бит, 238-се күнегеүҙе асығыҙ.
- Тексты иғтибар менән уҡығыҙ.
- Нимә тураһында һүҙ бара? Ни өсөн текст “Ҡара алтын”, тип атала?
- Нимә ул “аҡ алтын”?
- “Зәңгәр алтын”?
- “Йәшел алтын”?
- Текстан хәбәр һөйләмдәрҙе табығыҙ. Ике хәбәр һөйләмен күсереп алығыҙ.
Ғ) Әңгәмә.
- Башҡортостанда ете мөғжизә бар, тиҙәр. Нимәләр?
-Салауат Юлаев һәйкәле тураһында кем һөйләп китә?
Скульптор С.Д. Тавасиев ижад иткән был һәйкәл (архитекторы И.C.Ғәйнетдинов) баш ҡалабыҙҙың символы. Салауат Юлаев һәйкәленең бейеклеге - гранит постаменты менән бергә 19,8 метр, ауырлығы - 40 тонна. Ул суйындан ҡойолған. Уны ижад иткәне өсөн Сосланбек Дафаевич Тавасиевҡа 1970 йылда СССР-ҙың Дәүләт премияһы бирелә.
- Янғантау нимәһе менән бөйөк?
Салауат районында Йүрүҙән йылғаһына һыйынып ҡына тәбиғәттең тылсымлы көсөнә эйә шифалы Янғантау тауы. Был беҙҙең планетала ер аҫтынан бер туҡтауһыҙ ҙур күләмдә йылылыҡ, эҫе пар, газ сығып торған берҙән бер урын. Тауҙың сере 200 йылдан ашыу ғалимдарҙың иғтибарын йәлеп итеп тора. Тау янында химик элементтарға бай, шифалы Ҡорғаҙаҡ урғыла.
- Киләһе мөғжизә – Красноусол минерал һыуҙары.
Был минерал һыуҙар кальций сульфатына, минерал тоҙҙарға һәм файҙалы микроэлементтарға бик бай. Шуның өсөн, һыуҙы дауалау өсөн дә ҡулланалар.
- Артабан һүҙебеҙ Шүлгәнташ мәмерйәһе тураһында.
Еребеҙҙең йөҙөк ҡашы булған, 2 саҡрымдан ашыу оҙонлоҡҡа һуҙылған, данлыҡлы мөһабәт Шүлгәнташ мәмерйәһе Бөрйән районында урынлашҡан.. 1959 йылда унда таш быуаттың тәүге палеолит осоронда, йәғни беҙҙең эраға тиклем 40 – 10 мең йылдар элек, йәшәгән тәүтормош кешеләренең мәмерйә стенаһына төшөрөлгән һүрәттәре табылғас, ул бөтә донъяла танылыу таба. Мәмерйә стеналарында ҡыҙыл буяу (охра) менән ҡырағай ат, мамонт, носорог һүрәттәре эшләнгән.
- Киләһе мөғжизә – “Урал батыр” эпосы.
«Урал батыр» эпосы – башҡорт халҡының баш китабы. Ул 1910 йылда Мөхәмәтшә Буранғолов тарафынан яҙып алына. Эпос 4576 поэтик юлдан тора.
- Башҡорт балы тураһында кем һөйләр?
Башҡорт ере – урман – дала,
Башҡорт балҡайы – дауа...
- Етенсе мөғжизә – ҡурай.
Ҡурай үләне башҡорт халҡының символы. Уның ете тажы, берләшкән ете ырыуҙы символлаштыра. Башҡортостандың флагында ла, гербында ла ҡурайҙың ете тажы һүрәтләнгән.
IV. Нығытыу күнегеүҙәре.
- Бирелгән һөйләмдәр дөрөҫмө? Хатаһын табығыҙ.
Башҡортостан Себерҙә.
Учалы, Сибай, Туймазы, Мәләүез – Татарстан ҡалалары.
Өфө - баш ҡала.
Сыуашстан Республикаһының баш ҡалаһы – Салауат.
Ҡурай – башҡорт халыҡ инструменты.
Проект эше башҡарыу.
Төркөмдәрҙә эш.
- Уҡыусылар, һеҙҙең алдығыҙҙа плакат һәм һүрәттәр ята. Башҡортостан байлыҡтарын ғына һайлап алып гәзит сығарырға кәрәк.
V. Йомғаҡлау.
- Бөгөн беҙ һеҙҙең менән нимә тураһында һөйләштек?
- Башҡортостан байлыҡтарына нимәләр инә?
“Тыуған яҡ” йырын йырлау.
VI. Баһалау.
- Дәрес оҡшанымы?
-Бөгөн үҙегеҙҙең эшмәкәрлегегеҙгә ниндәй баһа ҡуяһығыҙ?
VII. Өйгә эш.
1) 98 б., 239-сы күнегеү.
2) “Өфө ҡалаһы” темаһына мәғлүмәт алып килергә.
3) “Башҡортостан” темаһына ижади проект башҡарырға.
Re: Методическая копилка
Тема: Икмәк үткән юл. Синонимдар. 5 класс (башҡорт дәүләт теле).
Маҡсат:
«Синонимдар» темаһын өйрәнеүҙе дауам итеү;
яңы һүҙҙәр үҙләштереп, һүҙ байлығын арттырыу;
икмәккә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
Йыһазландырыу: дәреслек, ноутбук, мультимедиа проекторы, интерактив таҡта, карточкалар, һүрәттәр, икмәк, синонимдар һүҙлеге.
Дәрес барышы:
1. Артикуляцион күнегеү:
Әсәйем мейескә һалһа,
Алһыуланып ҡабара.
Бешкәс өҫтәлгә ултыртһа,
Татлы еҫтәр тарала.
(М.Шиһапов)
Башта шиғырҙы уҡытыусы уҡый, һуңынан хор менән уҡыу. Шиғыр нимә тураһында икәнлеген асыҡлау. Аңлашылмаған һүҙҙәрҙе тәржемә итеү. Аҫтына һыҙылған һүҙгә (татлы) иғтибарҙы йүнәлтеү. Уны икенсе һүҙ менән алмаштырып буламы?(тәмле, телеңде йоторлоҡ). Ундай һүҙҙәр нисек атала? (синонимдар). Теманы билдәләү. Дәрескә маҡсаттар ҡуйыу. Дәфтәрҙәргә числоны, теманы яҙып ҡуйыу.
Баһалау биттәрен таратыу. Уҡыусылар дәрестең һәр этабында үҙҙәрен баһалап бара.
2. Бөгөнгө дәрестә икмәк үткән юл буйлап үтеү тураһында хәбәр ителә.
1-се этап – иген сәсеү. Дәреслек менән эш(12-се күнегеү 105-се бит).
А) Һүҙлек эше:
иген – хлеба,
сәсергә – сеять,
өлгөрә – созревает,
урырға – жать,
һуғырға – молоть,
он тартыу – молоть муку.
Һүҙҙәр менән һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр төҙөү.
Һүҙлек эшенән текст нимә тураһында икәнлеген фаразлау.
Б) Текстың авторы тураһында белешмә. Гөлсинә Абдулхаева(фото) Өфө ҡалаһыны 5-се лицейының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
В) Тексты уҡыу, тәржемә итеү, дәреслектәге һүрәттәргә тап килгән һөйләмдәрҙе табыу.
Г) Синонимдарҙы иҫкә төшөрөү, миҫалдар килтереү. Текста синонимдарҙы табыу (оҙаталар, ебәрәләр).
3. 2-се этап – көҙ көнө уралар. Интерактив таҡтала эш. 2 төркөмгә бүленеп ҙур, тәмле һүҙҙәренең синонимдарын (оло, телеңде йоторлоҡ, эре, татлы, өлкән, шәрбәтле) йыйып алыу. Төркөмдәр бер-береһенең эшен баһалай.
4. 3-сө этап – элеваторға оҙатыу. Ял минуты:
Ҡунаҡтар килеүенә
Беҙ бешерҙек аҡ ҡалас,
Бына шуундай тәпәш,
Бына шуундай ҡабарған,
Бына шуундай ҡыҫылған,
Бына шуундай йәйелгән,
Аҡ ҡалас, аҡ ҡалас,
Шундай ҙур булды күмәс.
5. 4-се этап – ондо пекарняға килтереү. Синонимдар һүҙлеге менән эш. Парҙарҙа эш. Синонимдар һүҙлегенән икмәк һүҙенең синонимын эҙләйҙәр, ҡайһы бер парҙар интернеттан эҙләй. Ҡайһы парҙың эше уңышлы булыр икәнлеген асыҡлау. Һығымта яһау. Әпәй һүҙенең диалект һүҙе булыуын асыҡлап китеү.
6. 5-се этап – икмәк бешереү. Эш дәфтәрҙәренең 33-сө битендәге 2-се дәрестең 1-се эше. Аҙыҡ-түлектәрҙең ондан бешерелгәндәренең аҫтына һыҙырға. Тағы ондан ниндәй аҙыҡ бешерелгәнлеген асыҡлау.
7. Дәрес буйынса алған белемдәрен тикшереү. Тест һорауҙарына яуап биреү:
1) Мәҡәлдең икенсе яртыһын табырға: Икмәк бөтәһенә лә ...
а) Муйын, б) ҡул, в) баш.
2)Ниндәй юлда синонимдар дөрөҫ бирелгән?
а) Ҙур – бәләкәй, б) тәмле – телеңде йоторлоҡ, в) икмәк – ҡалас.
3)Урыу һүҙенең тәржемәһен табырға:
а) Сеять, б) жать, в) созревать.
Рефлексив анализ: Бөгөн дәрестә ... ауыр булды, ... ҡыҙыҡ булды, ...иҫемдә ҡалды, ...мин өйрәндем.
Йомғаҡлау: Икмәктән оло аҙыҡ юҡ. Һуғыш ваҡытында ул кешеләрҙе аслыҡтан ҡотҡарған. Уның бер валсығын ғына ла әрәм итергә ярамай, ҡалған икмәк һыныҡтарын, валсығын ҡоштарға бирергә кәрәк. Бөгөнгө дәрестән күреүебеҙсә, икмәк өҫтәлгә килеп еткәнсе, бик оҙон юл үтә. Икмәккә һаҡсыл ҡарашта булырға тейешбеҙ.
Өй эше: “Икмәк – бөтәһенә лә баш” темаһына проект эше (һүрәт, шиғыр, инша, әкиәт, презентация, стенгазета һ.б.).
Баһалау биттәре буйынса балдарҙы һанау, баһалау.
Маҡсат:
«Синонимдар» темаһын өйрәнеүҙе дауам итеү;
яңы һүҙҙәр үҙләштереп, һүҙ байлығын арттырыу;
икмәккә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
Йыһазландырыу: дәреслек, ноутбук, мультимедиа проекторы, интерактив таҡта, карточкалар, һүрәттәр, икмәк, синонимдар һүҙлеге.
Дәрес барышы:
1. Артикуляцион күнегеү:
Әсәйем мейескә һалһа,
Алһыуланып ҡабара.
Бешкәс өҫтәлгә ултыртһа,
Татлы еҫтәр тарала.
(М.Шиһапов)
Башта шиғырҙы уҡытыусы уҡый, һуңынан хор менән уҡыу. Шиғыр нимә тураһында икәнлеген асыҡлау. Аңлашылмаған һүҙҙәрҙе тәржемә итеү. Аҫтына һыҙылған һүҙгә (татлы) иғтибарҙы йүнәлтеү. Уны икенсе һүҙ менән алмаштырып буламы?(тәмле, телеңде йоторлоҡ). Ундай һүҙҙәр нисек атала? (синонимдар). Теманы билдәләү. Дәрескә маҡсаттар ҡуйыу. Дәфтәрҙәргә числоны, теманы яҙып ҡуйыу.
Баһалау биттәрен таратыу. Уҡыусылар дәрестең һәр этабында үҙҙәрен баһалап бара.
2. Бөгөнгө дәрестә икмәк үткән юл буйлап үтеү тураһында хәбәр ителә.
1-се этап – иген сәсеү. Дәреслек менән эш(12-се күнегеү 105-се бит).
А) Һүҙлек эше:
иген – хлеба,
сәсергә – сеять,
өлгөрә – созревает,
урырға – жать,
һуғырға – молоть,
он тартыу – молоть муку.
Һүҙҙәр менән һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр төҙөү.
Һүҙлек эшенән текст нимә тураһында икәнлеген фаразлау.
Б) Текстың авторы тураһында белешмә. Гөлсинә Абдулхаева(фото) Өфө ҡалаһыны 5-се лицейының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
В) Тексты уҡыу, тәржемә итеү, дәреслектәге һүрәттәргә тап килгән һөйләмдәрҙе табыу.
Г) Синонимдарҙы иҫкә төшөрөү, миҫалдар килтереү. Текста синонимдарҙы табыу (оҙаталар, ебәрәләр).
3. 2-се этап – көҙ көнө уралар. Интерактив таҡтала эш. 2 төркөмгә бүленеп ҙур, тәмле һүҙҙәренең синонимдарын (оло, телеңде йоторлоҡ, эре, татлы, өлкән, шәрбәтле) йыйып алыу. Төркөмдәр бер-береһенең эшен баһалай.
4. 3-сө этап – элеваторға оҙатыу. Ял минуты:
Ҡунаҡтар килеүенә
Беҙ бешерҙек аҡ ҡалас,
Бына шуундай тәпәш,
Бына шуундай ҡабарған,
Бына шуундай ҡыҫылған,
Бына шуундай йәйелгән,
Аҡ ҡалас, аҡ ҡалас,
Шундай ҙур булды күмәс.
5. 4-се этап – ондо пекарняға килтереү. Синонимдар һүҙлеге менән эш. Парҙарҙа эш. Синонимдар һүҙлегенән икмәк һүҙенең синонимын эҙләйҙәр, ҡайһы бер парҙар интернеттан эҙләй. Ҡайһы парҙың эше уңышлы булыр икәнлеген асыҡлау. Һығымта яһау. Әпәй һүҙенең диалект һүҙе булыуын асыҡлап китеү.
6. 5-се этап – икмәк бешереү. Эш дәфтәрҙәренең 33-сө битендәге 2-се дәрестең 1-се эше. Аҙыҡ-түлектәрҙең ондан бешерелгәндәренең аҫтына һыҙырға. Тағы ондан ниндәй аҙыҡ бешерелгәнлеген асыҡлау.
7. Дәрес буйынса алған белемдәрен тикшереү. Тест һорауҙарына яуап биреү:
1) Мәҡәлдең икенсе яртыһын табырға: Икмәк бөтәһенә лә ...
а) Муйын, б) ҡул, в) баш.
2)Ниндәй юлда синонимдар дөрөҫ бирелгән?
а) Ҙур – бәләкәй, б) тәмле – телеңде йоторлоҡ, в) икмәк – ҡалас.
3)Урыу һүҙенең тәржемәһен табырға:
а) Сеять, б) жать, в) созревать.
Рефлексив анализ: Бөгөн дәрестә ... ауыр булды, ... ҡыҙыҡ булды, ...иҫемдә ҡалды, ...мин өйрәндем.
Йомғаҡлау: Икмәктән оло аҙыҡ юҡ. Һуғыш ваҡытында ул кешеләрҙе аслыҡтан ҡотҡарған. Уның бер валсығын ғына ла әрәм итергә ярамай, ҡалған икмәк һыныҡтарын, валсығын ҡоштарға бирергә кәрәк. Бөгөнгө дәрестән күреүебеҙсә, икмәк өҫтәлгә килеп еткәнсе, бик оҙон юл үтә. Икмәккә һаҡсыл ҡарашта булырға тейешбеҙ.
Өй эше: “Икмәк – бөтәһенә лә баш” темаһына проект эше (һүрәт, шиғыр, инша, әкиәт, презентация, стенгазета һ.б.).
Баһалау биттәре буйынса балдарҙы һанау, баһалау.
-
Альфия Аслямова
- Сообщения: 1
- Зарегистрирован: 29 апр 2019, 16:58
Re: Методическая копилка
Дәрес эшкәртмәсе.
Тема: Р. Миннуллинның тормыш юлы һәм иҗаты. Балалар өчен язылган шигырьләре. “Уйлап табучы”.
Сыйныф: 5
Тәкъдим ителгән дәреснең программадагы урыны: дәрес 5нче сыйныфта “Балалар язучылары” дигән бүлекнең беренче темасы итеп карала.
Дәреснең максатлары:
Дидактик максат: Әсәрне анализлау ысулын танып белү
Үстерешле максат: укучыларның логик һәм иҗади фикеләвен камилләштерү
Тәрбияви максат: Хезмәт аша гына максатка ирешеп булуны танып белү
Планлаштырылган нәтиҗәлелек
1.Предмет нәтиҗәлелеге: Әдәби текст белән эш: тиз һәм аңлап уку, сайлап уку , белешмә сүзлекләрдән файдаланып яңа сүзләр белән эш, әсәрне өйрәнү ысулын танып белү (катнашучыларын (персонажларын, авторын ) һәм аларның гамәлләрен танып белү; укучы – читатель мөнәсәбәтен белдерү.
2. Метапредмет нәтиҗәлелек:
- регулятив гамәлләр камилләшүе өчен җирлек тудырыла: уку мәсьәләсен китереп чыгаруда, адымлап әсәрнең үзенчәлеген ачыклауда, рефлексия ясауда, үзбәя куюда катнашу;
-танып белү гамәлләре: Әсәрнең сюжетын модельдә күрсәтә һәм модельдән файдалана белү
- коммуникатив гамәлләр: төркемдә (парларда) эшләү барышында, аралашу күнекмәләре үсеше өчен җирлек туа: бер-берсен тыңлый, ишетә, фикерләрен дәлилле әйтә белү, башкаларның фикерен тулыландыру, өйрәнелгән материал нигезендә әдәби сөйләм камилләшү.
3. Шәхес буларак үсешне күрсәтә торган нәтиҗәлелек: иптәшләренә, үз-үзләренә матур мөнәсәбәт, үз кичерешләрен иптәшләре кичереше белән килештерә белү; үз эшчәнлекләрен адекват бәяләү.
• Танып белү эшчәнлеген оештыру методлары: проблемалы ситуация тудыру, өлешчә эзләнүле.
• Танып белү эшчәнлеген оештыру формасы: фронталь, парларда эшләү.
Ресурслар:
• экран, ноутбук, проектор;
• терәк-схемалар;
• интернет чыганаклар.
ДӘРЕС БАРЫШЫ
Хәерле көн, укучылар! Карагыз әле, нинди матур көн! Тәрәзәгә карадык – шатландык. Бер-беребезгә карадык – елмайдык! Укучылар, күтәренке кәеф, елмаюлар белән бүгенге көнегез генә түгел, һәр көнегез шулай башлансын! Бүгенге эшебез матур һәм файдалы булса иде дигән нияттә дәресебезне башлыйбыз.
Актуальләштерү.
Без үткән дәрестә нинди темага аяк бастык?
Көтелгән җавап: Язучылар иҗатында юмор.
Нинди әдипләр белән таныштык?
Көтелгән җавап: Ләбиб Лерон, Алмаз Гыймадиев.
Яхшы, ә бүген без шул теманы дәвам итеп, “Уйлап табучы” шигыре белән эшләрбез. Дәфтәрләрне ачып, бүгенге көнне һәм теманы язып алыгыз. Юмор төченчәсен искә төшереп үтик.
Уку мәсәләсен чишү
1нче бирем. Экранга игътибар итик. (Шигырь чыга). Бер кат мин укып чыгам, сез карап барыгыз, ә аннары үзегез укып чыгарсыз. Укып чыкканнан соң, аңлашылмаган сүзләрне ачыкларбыз. (вакыт бирелә)
Кайсы сүзләр сезгә аңлашылмый? Минемчә, “уйлап табучы”, “талант”.
Сүзлек эше: Уйлап табучы сүзен карыйк.
Татар теленең аңлатмалы сүзлегендә аңлатма юк, шуңа күрә баштан рус теленә тәрҗемә, аннары рус теленең аңлатмалы сүзлегеннән мәгънәсен табабыз. Уйлап табучы сүзе рус телендә ничек була?
• Уйлап табучы - изобретатель. Ожегов сүзлегенең онлайн версиясен интернеттан эзләп табабыз.
(Экранга Ожегов сүзлегеннән аңлатмасы чыгарыла)
• Талант – сүзе дә шулай ук экранга чыгарыла.
2 нче бирем.
Бу шигырьнең сюжетын текстка якын итеп сөйләргә әзерләник.
Котелгән җавап: Лирик герой - малай кеше, ул уйлап табучы булырга хыяллана, көн саен кроватьта озак уйланып ята. Гаиләсендәгеләр хәйләләп ятма, дип тиргиләр; көләләр. Уйлап табучы чыкмаячак миннән, чөнки уйларга комачаулыйлар, бүләләр уемнан, ди гаиләсен гаепли.
Димәк, сюжетын ачыкладык.
3 нче бирем.
Әсәрдә кемнәр катнаша? Парларда киңәшеп ачыклагыз.
Көтелгән җавап: Катнашучылар: Лирик герой - малай кеше, Аның якын кешеләре –гаиләсе; автор, укучы. Менә алар (укытучы тактага магнит белән ябештереп чыга)
4 нче бирем: Модельләштерүне дәвам итәр өчен, без катнашучыларның гамәлләрен (эшләгән эшләрен) аерып алыйк. Һәрберегезнең алдында катнашучыларның гамәлләре язылган карточкалар ята. Шуларны без тиешле катнашучы астына ябыштырып барырга тиешбез.
Шулай итеп, укучылар, без авторның гамәленнән чыгып, шыгъри әсәрнең идеясен ачыкладык. Автор безгә җиткерергә теләгән фикерен әйтеп бирдек. Автор шушы вакыйганы сөйләгән булып, безне шушы малай кебек булмаска өнди.
Без дә катнашучы бит, укучылар. Укыдык, аңладык . Һәм үзебезгә нинди нәтиҗәләр ясый алабыз?
Көтелгән җавап:
Без: елмаябыз. Малайның ялгыш уйлавын, хыялының буш булуын күрәбез.
Әсәр белән эш ысулын аерып алу. (Экранда языла бара)
Шулай итеп, без бу әсәрне ничек өйрәндек?
1. Игътибар белән укыдык;
2. Сүзлек эше оештырдык;
3. Катнашучыларны таптык (лирик герой, гаилә, автор, укучы) һәм модельдә күрсәттек;
4. Катнашучыларның гамәлләрен конкретлаштырдык һәм модельдә күрсәттек.
5. Эчтәлеген – сюжетын, тема, автор фикерен ачыкладык һәм үз мөнәсәбәтебезне белдердек.
Физкультминутка
Гөрләвекләр агалар, (утырган килеш
Күктән кояш елмая. кулларны як-якка җәяләр)
Каңгылдашып, торналар
Тезелеп үтте бая. (очу хәрәкәтләре ясыйлар)
Инешләрдә коена
Канатланып үрдәк, каз. (чумалар, йөзәләр)
Җирне яшәртеп, безгэ (кул чабалар)
Гөлләр алып килә яз.
Укучылар, без яңадан үзебезнең шигырьгә әйләнеп кайтабыз. Шушы шигырьне кем язган?
Көтелгән җавап: Роберт Миңнуллин.
Сез аның хакында ниләр беләсез? Сез аның үзен күргәнегез бармы?
(Җаваплар тыңланыла)
Әйе ул безнең якташыбыз (Аннан соң электрон тактада мәгълүмат):
Ул бик билгеле шагыйрь. Китапларның күргәзмәсенә күз салыгыз әле. Ул өлкәннәр өчен дә, балалар өчен дә күп китаплар язган затлы якташыбыз. Быел 1нче августта аңа 70 яшь тулды.
Ә хәзер сезгә сюрприз. Экранда Роберт Миңнуллин (сәлам һәм шигырь).
Китапларның күргәзмәсендә күренгәнчә, Роберт абыегыз кемнәр өчен күбрәк язган икән?
Көтелгән җавап: Балалар өчен.
Ничек уйлыйсыз? Роберт абыегыз талантлы кешеме икән? Уйлап табучы дип буламы аны? Ни өчен?
Көтелгән җавап: Әйе.
Укытучы сүзе: Була ала, чөнки ул бик күп хезмәт итә. Әмма нинди генә кеше булмасын, ул - шагыйрь. Аның бик күп китаплары басылып чыкты. 100 дән артык шигырьләренә көйләр язылган һәм алар өчен зур бүләкләр бирелгән. 1982 нче елда Муса Җәлил, 1998 нче елда Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә, Ганс Христиан Андерсен исемендәге халыкара Мактау дипломына лаек булды. 2005 нче елда «Татарстан Республикасының халык шагыйре» дигән исем бирелде.
Ә хәзер, укучылар, компьютерлар артына тезелешеп утыруыгызны сорыйбыз.
(Компьютерда Кластер төзү.)
Рефлексия.
Дәресебезгә нинди нәтиҗә ясый алабыз?
• “Уйлап табучы” шигырен безнең якташыбыз Роберт Миңнуллин язган;
• Лирик герой (малай) уйлап табучы булырга хыяллана;
• Бу шигырь көн саен кроватьта озак уйланып ятуны ачыш ясаучы, уйлап табучы дип ялгышкан малай турында язылган.
2. Дәрестәге эшчәнлеккә Үзбәя.
Укучылар, үзегезнең дәрестә ничек катнашуыгызны бәяләр өчен, татар смайлчыкларын кулланыгыз. Әгәр дә канәгать булсагыз – шатлыклы, булмасагыз – кайгылы смайлчыкларны күтәрегез. (Укучыларны бәһалау)
Дәресебезне тәмамлар алдыннан минем сезгә бер тәкъдимем бар: Роберт Мөгаллим улына җавап итеп, аңа да видеокосәлам җибәрергә.
(Видео төшерелә)
Укучылар, дәресебезне Роберт Миңнуллин сүзләренә Резеда Әхиярова иҗат иткән “Яратыгыз” җыры белән тәмамлыйбыз.
Өй эшләре:
1. 128нче биттәге сорауларга бирергә;
2. “Уйлап табучы” шигырен ятларга;
3. “Уйлап табучы” шигыренә иллюстрация төшерергә.
Тема: Р. Миннуллинның тормыш юлы һәм иҗаты. Балалар өчен язылган шигырьләре. “Уйлап табучы”.
Сыйныф: 5
Тәкъдим ителгән дәреснең программадагы урыны: дәрес 5нче сыйныфта “Балалар язучылары” дигән бүлекнең беренче темасы итеп карала.
Дәреснең максатлары:
Дидактик максат: Әсәрне анализлау ысулын танып белү
Үстерешле максат: укучыларның логик һәм иҗади фикеләвен камилләштерү
Тәрбияви максат: Хезмәт аша гына максатка ирешеп булуны танып белү
Планлаштырылган нәтиҗәлелек
1.Предмет нәтиҗәлелеге: Әдәби текст белән эш: тиз һәм аңлап уку, сайлап уку , белешмә сүзлекләрдән файдаланып яңа сүзләр белән эш, әсәрне өйрәнү ысулын танып белү (катнашучыларын (персонажларын, авторын ) һәм аларның гамәлләрен танып белү; укучы – читатель мөнәсәбәтен белдерү.
2. Метапредмет нәтиҗәлелек:
- регулятив гамәлләр камилләшүе өчен җирлек тудырыла: уку мәсьәләсен китереп чыгаруда, адымлап әсәрнең үзенчәлеген ачыклауда, рефлексия ясауда, үзбәя куюда катнашу;
-танып белү гамәлләре: Әсәрнең сюжетын модельдә күрсәтә һәм модельдән файдалана белү
- коммуникатив гамәлләр: төркемдә (парларда) эшләү барышында, аралашу күнекмәләре үсеше өчен җирлек туа: бер-берсен тыңлый, ишетә, фикерләрен дәлилле әйтә белү, башкаларның фикерен тулыландыру, өйрәнелгән материал нигезендә әдәби сөйләм камилләшү.
3. Шәхес буларак үсешне күрсәтә торган нәтиҗәлелек: иптәшләренә, үз-үзләренә матур мөнәсәбәт, үз кичерешләрен иптәшләре кичереше белән килештерә белү; үз эшчәнлекләрен адекват бәяләү.
• Танып белү эшчәнлеген оештыру методлары: проблемалы ситуация тудыру, өлешчә эзләнүле.
• Танып белү эшчәнлеген оештыру формасы: фронталь, парларда эшләү.
Ресурслар:
• экран, ноутбук, проектор;
• терәк-схемалар;
• интернет чыганаклар.
ДӘРЕС БАРЫШЫ
Хәерле көн, укучылар! Карагыз әле, нинди матур көн! Тәрәзәгә карадык – шатландык. Бер-беребезгә карадык – елмайдык! Укучылар, күтәренке кәеф, елмаюлар белән бүгенге көнегез генә түгел, һәр көнегез шулай башлансын! Бүгенге эшебез матур һәм файдалы булса иде дигән нияттә дәресебезне башлыйбыз.
Актуальләштерү.
Без үткән дәрестә нинди темага аяк бастык?
Көтелгән җавап: Язучылар иҗатында юмор.
Нинди әдипләр белән таныштык?
Көтелгән җавап: Ләбиб Лерон, Алмаз Гыймадиев.
Яхшы, ә бүген без шул теманы дәвам итеп, “Уйлап табучы” шигыре белән эшләрбез. Дәфтәрләрне ачып, бүгенге көнне һәм теманы язып алыгыз. Юмор төченчәсен искә төшереп үтик.
Уку мәсәләсен чишү
1нче бирем. Экранга игътибар итик. (Шигырь чыга). Бер кат мин укып чыгам, сез карап барыгыз, ә аннары үзегез укып чыгарсыз. Укып чыкканнан соң, аңлашылмаган сүзләрне ачыкларбыз. (вакыт бирелә)
Кайсы сүзләр сезгә аңлашылмый? Минемчә, “уйлап табучы”, “талант”.
Сүзлек эше: Уйлап табучы сүзен карыйк.
Татар теленең аңлатмалы сүзлегендә аңлатма юк, шуңа күрә баштан рус теленә тәрҗемә, аннары рус теленең аңлатмалы сүзлегеннән мәгънәсен табабыз. Уйлап табучы сүзе рус телендә ничек була?
• Уйлап табучы - изобретатель. Ожегов сүзлегенең онлайн версиясен интернеттан эзләп табабыз.
(Экранга Ожегов сүзлегеннән аңлатмасы чыгарыла)
• Талант – сүзе дә шулай ук экранга чыгарыла.
2 нче бирем.
Бу шигырьнең сюжетын текстка якын итеп сөйләргә әзерләник.
Котелгән җавап: Лирик герой - малай кеше, ул уйлап табучы булырга хыяллана, көн саен кроватьта озак уйланып ята. Гаиләсендәгеләр хәйләләп ятма, дип тиргиләр; көләләр. Уйлап табучы чыкмаячак миннән, чөнки уйларга комачаулыйлар, бүләләр уемнан, ди гаиләсен гаепли.
Димәк, сюжетын ачыкладык.
3 нче бирем.
Әсәрдә кемнәр катнаша? Парларда киңәшеп ачыклагыз.
Көтелгән җавап: Катнашучылар: Лирик герой - малай кеше, Аның якын кешеләре –гаиләсе; автор, укучы. Менә алар (укытучы тактага магнит белән ябештереп чыга)
4 нче бирем: Модельләштерүне дәвам итәр өчен, без катнашучыларның гамәлләрен (эшләгән эшләрен) аерып алыйк. Һәрберегезнең алдында катнашучыларның гамәлләре язылган карточкалар ята. Шуларны без тиешле катнашучы астына ябыштырып барырга тиешбез.
Шулай итеп, укучылар, без авторның гамәленнән чыгып, шыгъри әсәрнең идеясен ачыкладык. Автор безгә җиткерергә теләгән фикерен әйтеп бирдек. Автор шушы вакыйганы сөйләгән булып, безне шушы малай кебек булмаска өнди.
Без дә катнашучы бит, укучылар. Укыдык, аңладык . Һәм үзебезгә нинди нәтиҗәләр ясый алабыз?
Көтелгән җавап:
Без: елмаябыз. Малайның ялгыш уйлавын, хыялының буш булуын күрәбез.
Әсәр белән эш ысулын аерып алу. (Экранда языла бара)
Шулай итеп, без бу әсәрне ничек өйрәндек?
1. Игътибар белән укыдык;
2. Сүзлек эше оештырдык;
3. Катнашучыларны таптык (лирик герой, гаилә, автор, укучы) һәм модельдә күрсәттек;
4. Катнашучыларның гамәлләрен конкретлаштырдык һәм модельдә күрсәттек.
5. Эчтәлеген – сюжетын, тема, автор фикерен ачыкладык һәм үз мөнәсәбәтебезне белдердек.
Физкультминутка
Гөрләвекләр агалар, (утырган килеш
Күктән кояш елмая. кулларны як-якка җәяләр)
Каңгылдашып, торналар
Тезелеп үтте бая. (очу хәрәкәтләре ясыйлар)
Инешләрдә коена
Канатланып үрдәк, каз. (чумалар, йөзәләр)
Җирне яшәртеп, безгэ (кул чабалар)
Гөлләр алып килә яз.
Укучылар, без яңадан үзебезнең шигырьгә әйләнеп кайтабыз. Шушы шигырьне кем язган?
Көтелгән җавап: Роберт Миңнуллин.
Сез аның хакында ниләр беләсез? Сез аның үзен күргәнегез бармы?
(Җаваплар тыңланыла)
Әйе ул безнең якташыбыз (Аннан соң электрон тактада мәгълүмат):
Ул бик билгеле шагыйрь. Китапларның күргәзмәсенә күз салыгыз әле. Ул өлкәннәр өчен дә, балалар өчен дә күп китаплар язган затлы якташыбыз. Быел 1нче августта аңа 70 яшь тулды.
Ә хәзер сезгә сюрприз. Экранда Роберт Миңнуллин (сәлам һәм шигырь).
Китапларның күргәзмәсендә күренгәнчә, Роберт абыегыз кемнәр өчен күбрәк язган икән?
Көтелгән җавап: Балалар өчен.
Ничек уйлыйсыз? Роберт абыегыз талантлы кешеме икән? Уйлап табучы дип буламы аны? Ни өчен?
Көтелгән җавап: Әйе.
Укытучы сүзе: Була ала, чөнки ул бик күп хезмәт итә. Әмма нинди генә кеше булмасын, ул - шагыйрь. Аның бик күп китаплары басылып чыкты. 100 дән артык шигырьләренә көйләр язылган һәм алар өчен зур бүләкләр бирелгән. 1982 нче елда Муса Җәлил, 1998 нче елда Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә, Ганс Христиан Андерсен исемендәге халыкара Мактау дипломына лаек булды. 2005 нче елда «Татарстан Республикасының халык шагыйре» дигән исем бирелде.
Ә хәзер, укучылар, компьютерлар артына тезелешеп утыруыгызны сорыйбыз.
(Компьютерда Кластер төзү.)
Рефлексия.
Дәресебезгә нинди нәтиҗә ясый алабыз?
• “Уйлап табучы” шигырен безнең якташыбыз Роберт Миңнуллин язган;
• Лирик герой (малай) уйлап табучы булырга хыяллана;
• Бу шигырь көн саен кроватьта озак уйланып ятуны ачыш ясаучы, уйлап табучы дип ялгышкан малай турында язылган.
2. Дәрестәге эшчәнлеккә Үзбәя.
Укучылар, үзегезнең дәрестә ничек катнашуыгызны бәяләр өчен, татар смайлчыкларын кулланыгыз. Әгәр дә канәгать булсагыз – шатлыклы, булмасагыз – кайгылы смайлчыкларны күтәрегез. (Укучыларны бәһалау)
Дәресебезне тәмамлар алдыннан минем сезгә бер тәкъдимем бар: Роберт Мөгаллим улына җавап итеп, аңа да видеокосәлам җибәрергә.
(Видео төшерелә)
Укучылар, дәресебезне Роберт Миңнуллин сүзләренә Резеда Әхиярова иҗат иткән “Яратыгыз” җыры белән тәмамлыйбыз.
Өй эшләре:
1. 128нче биттәге сорауларга бирергә;
2. “Уйлап табучы” шигырен ятларга;
3. “Уйлап табучы” шигыренә иллюстрация төшерергә.
-
гузель рифовна
- Сообщения: 2
- Зарегистрирован: 08 апр 2019, 13:36
Re: Методическая копилка
Тема: «Тау баш7орто то7омонан
Салауат затлы булам».
(М.К2римде8 «!лм29бай»поэма3ы буйынса д2рес)
Д2ресте8 ма7саты:
- Б0й0к Ватан 3у4ышы йылдарында М.К2рим поэзия3ыны8 я8ы 3ы6аттар мен2н байып, т2ь9ир ите1 я4ынан та4ы ла ю4арыра7 ким2лг2 к1т2реле1ен асыу.
- «92рг2 проблемалы анализ я3ау к1некм2л2рен 32м у7ыусылар6ы8 30йл21 телм2рен 19тере1, 292рг2 7арата 16 фекер62рен 2йтерг2 0йр2те1, 316лек байлы4ын артырыу.
- батыр я7ташыбы6 мен2н таныштырыу.
- У7ыусылар6а патриотизм той4о3о т2рби2л21.
Йы3азландырыу.
Проектор аша М. К2римде8 портретын, 316лек 31662рен, презентация 32м проблемалы 3орау6ар6ы к1р32те1.
Китаптар к1рг26м23е
Д2рес барышы:
1. Ойоштороу
2. Актуалл2штере1.
У7ыусылар6ы д2ресте8 тема3ы , ма7саты мен2н таныштырыу.
3. Т0п 0л0ш.
Инеш 316.
Уты6ынсы йылдар а6а4ында 262би2тк2 килг2н оло талант эй23е Мостай К2римде8 ижады Б0й0к Ватан 3у4ышы йылдарында та4ы ла активлаша.
№у4ышты8 башынан алып а6а4ына тиклем М. К2рим фронт яландарында батыр6арса 3у4ыша 32м ижад ит2. Х2рби курстар6ы тамамла4андан 3у8 3у4ышта элемт2 б1лекс23е 32м артиллерия дивизия штабы начальнигы булып хе6м2т ит2. 1942 йылда пуля ярсы4ы уны8 1пк23ен 7аты яралай. Госпитальд2 дауаланып сы77андан 3у8 26ип «За честь Родины» 32м «Советский воин» фронт г2зитт2ренд2 х2рби журналист булып хе6м2т ит2 . К1п илд2р6е азат ите162 7атнашып, е8е1 к0н0н ул Вена 7ала3ында 7аршылай. Бе6 М.К2рим мен2н 4орурланабы6, 3о7ланабы6, уны8 ижады алдында башыбы66ы эй2бе6. « х26ер М.К2римг2 з28г2р экран аша к16 3алайы7. (презентация 7арау)
Бик к1п ми6ал 32м ордендар мен2н б1л2кл2н2 26ип. №у4ыш осоронда я6ыл4ан «Мине8 атым», «Ши4ыр6ар» тип исемл2нг2н йыйынты7тарына инг2н поэтик 292р62рене8 б0т23енд2 л2 7ыйыу характерлы, ихтыяр к0с0 ны7 бул4ан Совет 3алдаттарыны8 батырлы4ына 3о7ланып дан йырлана. Был 292р62р62 ша4ир6ы8 Ватан4а м0х2бб2т, дошман4а н2фр2т той4олары са4ыл4ан, ул 16 хал7ына бирг2н анты булара7 я84ыраны.
Шул у7 мотивтар6ы8 19терелеше, совет кешел2рене8 фронт шарттарында4ы батырлы7тары, баш7орт 3алдатыны8 индивидуалл2штерелг2н милли характеры ша4ир6ы8 «!лм29бай» поэма3ында ю4ары художество алымдары мен2н у8ышлы 31р2тл2н2.
!тк2н д2рест2 бе6 3е66е8 мен2н «!лм29бай» поэма3ыны8 й0км2тке3е мен2н таныш7айны7, 2 б0г0н 292р6е8 й0км2тке3ен анализлаяса7бы6. )йг2 эш итеп поэманан 16е82 о7ша4ан 0л0шт0 ятлар4а ине. Х26ер 0й эшен тикшереп 1т2йек.
- «!лм29бай» поэма3ына проблемалы анализ я3ау.
-№е66е8с2 поэма 32м унда4ы герой-патриот !лм29бай образы я6ыусы ижадында нинд2й урын алып тора? (Совет 3алдаттарыны8 3у4ышта к1р32тк2н батырлы7тарын 31р2тл21)
- Поэма 3е662 нинд2й т2ь9ир 7алдыр6ы, нинд2й хис- той4олар уятты?
Проблемалы ситуация булдырыу.
М. К2римде8 Б0й0к Ватан 3у4ышыны8 и8 ауыр йылдарында я6ыл4ан «!лм29бай» поэма3ыны8 гуманистик 292р булыуы ним2л2?
«92р6е8 атама3ыны8 патриотизм идея3ына нинд2й м0н2с2б2те бар?
( «92р6е8 атама3ы ла «!лм29бай» тим2к, 1лем3е6, 7ур7ыу3ы6, 7ыю булган Совет 3алдаты ха7ында)
Проблемалы ситуацияны тикшереп, д2ресте8 т0п проблема3ын билд2л21. ?уйыл4ан 3орау4а нисек яуап бирерг2?
-Бе6г2 ним2 билд2ле? (Поэманы8 тексы)
- Ним2 билд23е6?
- Фашист 42ск2р62рен2 7аршы 7анлы 3у4ыш бар4ан к0нд2р62 я6ыл4ан поэмала гуманизм, патриотизм темалары нисек х2л ител2?
- Поэманы тикшер2 башла4анда 7уйыл4ан 3орау4а нисек яуап бирерг2? Д2ресте8 проблема3ын нисек тип билд2л2рг2?
- «!лм29бай» поэма3ында гуманизм, патритизм идеяларын асыу6ы8 16енс2леге ним2л2? -
(Д2ресте8 т0п проблемалы 3орауын ошолай тип билд2л2рг2 м0мкин)
- Проблеманы х2л ите1.
- Поэмала патриотизм тема3ы нисек, нинд2й образдар6а асыла? (!лм29бай, Теребай 32м батыр егетт2р)
- !лм29бай образы поэманы8 идея- художество й0км2тке3енд2 нинд2й урын тота?
( !лм29бай образы поэманы8 162генд2 тора. «92р6е8 композиция3ы ошо образ4а б2йле ойоша, 30й01 32м н2фр2т, актив патриотизм идея3ы уны8 аша бирел2. !лм29бай 16 хал7ын яуыз дошман4а 7аршы к0р2шк2 рухландырыусы 32м к1т2ре1се, 7е12т, е8е1г2 ышаныс 32м ны7лы7 бире1се ябай, йор теле, шаян егет булып к16 алдына ба9а)
- «Тау баш7орто то7омонан Салауат затлы булам» тиг2н юлдар6ы8 м242н23е т0п герой6ы8 нинд2й 3ы6аттарын аса?
( Метапредмет б2йл2неш. Тарихтан билд2ле булыуынса Салауат Юлаев – батырлы7 символы булып к2162л2нг2н. Был юлдар баш7орт батыр6арыны8 Салауаттай к0сл0, 7ур7ыу3ы6 булыуын к1р32т2. Был б1лект2 !лм29бай6ы8 7ыйыу, т212кк2л булыуын. 7атмарлы 3у4ыш шарттарында урында4ы х2лг2 7арап эш ит2 беле1ен к1р2бе6. !6ене8 т21ге разведка4а барыуын ул бик м2р2к2 итеп 30йл2й. Ул разведка4а барыу ке1ек яуаплы эшк2 ауыр3ынмай, ма7танмай, кире3енс2, е8ел той4о, т212кк2ллек 32м 16 к0с0н2 ышаныу мен2н сы4ып кит2)
- Поэмала 3алдаттар образы нисек бирелг2н?
(№у4ышты8 т21ге йылдарында 16ене8 и4тибарын ша4ир фронт герой6арына, Ватанды 3а7лап фи6а72р к0р2шк2н батыр6арына туплай)
- «!лм29бай» поэма3ында геройлы7 идея3ын бире16е8 16енс2леге ним2л2?
( Б0т2 халы7 геройлы4ын к1р32те1, художестволы д0й0мл2штере162)
- Поэмала гуманизм идея3ын бире16е8 16енс2леге ним2л2? (Проблемалы 3орау)
- «92р62 фашистар6ан 2се к0л0162рен 7ай3ы урындар6а табып була? («92р62н 060кт2р у7ыу)
- Н2фр2т той4о3оно8 ижади к0с булып 21ереле1 ним2л2 к1рен2?
( Н2фр2т той4о3о азатлы7, е8е1 яулап алыр4а рухландыра. Текстан 060кт2р у7ыу)
- Поэманы8 тел, стиль 16енс2леге ним2л2? -«92р6е8 стиле нинд2й стилг2 я7ын тора? (Й2нле 30йл21 стилен2 я7ын 32м унда халы7 теленд2 осрай тор4ан бик к1п 31р2тл21 саралары 7улланыл4ан).
4. Коллектив эш.
№1р2тл21 сараларына ми9алдар килтер2йек:
1-се р2т 2-се р2т 3-с0 р2т
Метафора са4ыштырыу м272лд2р
- Эшт2р6е тикшер2бе6.
Поэманан халы7ты8 30йл21 телен2н инг2н фразалар6ы, 2ки2т алымдарын табыу. ( Тел ас7ысы- тел2ге, 4262т – 7ылы7ты8 эне3е, 2йтк2н 316 – ат7ан у7, эшт2р 2к2м2т малай, 316емде йы7ма, 7о6а) Текстан табып у7ыу.
5. « х26ер, у7ыусылар, бе6 16ебе66е8 ауылдан сы77ан «1лм29бай» мен2н танышып 1т2йек. (Презентация 7арау)
В2лиев «с72т Нури2хм2т улы Т1реш ауылында донъя4а кил2. Х26ерге ва7ытта М2ск21 0лк23енд2 41мер ит2. 1945 йылда Б0й0к Е8е1 парадында 7атнаша. Ул авиация полковнигы, осоусо истребитель. Бик к1п орден 32м ми6алдар мен2н б1л2кл2нг2н. 219 - х2рби осош я3ай, 72 – 3ауа 3у4ыштарында 7атнаша,ш2хс2н 16е 8 дошман самолетын тар-мар ит2.
№ауа4а юл
В2лиев «с72т Нури2хм2т улы 1922 йылды8 15 ноябренд2 Т1реш ауылында кр29ти2н 4аил23енд2 донъя4а кил2. ;аил2л2 5 бала т2рби2л2н2. «с72т баш бала була. Уны8 ике 7усты3ы 32м ике 3ылыуы була. 1930 йылда беренсе класка у7ыр4а бара. Ул м2кт2пт2 у7ы4анда у7 тырыш у7ыусы була. 1937 йылда ете йыллы7 м2кт2пте тамамлап Кушнаренко педагогия училище3ына у7ыр4а ин2. 1940 йылдан «с72т )ф0 аэроклубында ш040лл2н2 башлай. Уны 3ауа ди8ге6е 16ен2 тарта 32м А. Серов исеменд2ге авиам2кт2пк2 у7ыр4а ин2. Ошо ва7ытта Б0й0к Ватан 3у4ышы башланып кит2. 1943 йылда авиам2кт2пте тамамлап ул 164-се истребительд2р полкы составында 0с0нс0 Украина фронтына о6атыла.
«с72т Нури2хм2т улы Украина, Молдавия, Румыния, Болгария, Югославия, Венгрия, Австрия, 32м Чехословакия илд2рен фашист илба9ар6арынан азат ите162 7атнаш7ан батыр.
№у4ыштан 3у8 «с72т Нури2хм2т улы х2рби -3ауа к0ст2ре 4илми тикшерене1 институтында 3ынаусы-летчик булып хе6м2т ит2.
1961 йылдан Р2с2й Федерация3ы оборона министрлы4ыны8 162к 4илми тикшерене1 институтында инженер вазифа3ында эшл2й.
Китап7а лайы7 я6мыш
«с72т Нури2хм2т улыны8 тормош юлы я7ты, матур 32м шул у7 ва7ытта е8ел д2 т1гел. Ул 3ис шик3е6 талантлы 32м 16енс2лекле кеше. Я6мыш уны к1п 3ына4ан. №у4ыштан 3у8 М2ск21 0лк23енд2 й2ш2г2н 32м эшл2г2н. )йл2нг2н. ?атыны Людмила мен2н ике ул т2рби2л2п 19терг2нд2р. Оло улы Игорь ата3ына о7шап осоусо 30н2рен 3айлай.
«мм2 «с72т Нури2хм2т улына 7артлы4ын б2хетле 4аил2л2 7аршы алыр4а я6ма4ан. 14 йыл элек уны8 тормош ипт2ше Людмила, 5 йылдан 3у8 оло улы Игорь 32м 1 йылдан 3у8 кесе улы Виктор 6а вафат булалар. . Батыр 3у4ышсы бер я84ы6ы тороп 7ала.
Ту4андары, ей2нд2ре мен2н ду9, татыу й2ш2й. Ей2не Игорь 3ауа флотында хе6м2т ит2.
Ту4андарына я64ан хаттарында «с72т а4ай бер ва7ытта ла зарланмай. Уны8 хаттарында тормошто яратыу, й2ш21г2 к0с, 7е12т са4ыла
6. Йом4а7лау. У7ыусылар, бе6 б0г0нг0 д2рест2 батыр 3у4ышсы , я7ташыбы6 летчик – истребитель В2лиев «с72т а4ай6ы8 фронтта4ы батырлы7тары 32м тормош юлы мен2н танышты7. Бындай батыр6арыбы66ы бе6 белерг2 32м онотма97а тейешбе6.
«!лм29бай» поэма3ында 31р2тл2нг2н ва7и4алар тормошта ла бул4ан: фашистар6ы плен4а алыу, тимер юлдар6ы шартлатыу, штаб7а 30ж1м ите1 – бары3ы ла совет 3алдаттарыны8 т212кк2ллеге, батырлы4ы, зир2клеге 3060мт23е. Ошо сифаттар4а !лм29бай мен2н Теребай 6а эй2, с0нки улар 16 илене8 ысын патриоттары, Салауат то7омдары.
Шулай итеп, М. К2рим Б0й0к Ватан осоронда4ы 292р62ре т2р2н патриотизм мен2н 3у4арыл4ан, шу4а к1р2 улар 6ур 232ми2тк2 эй2.
-№е6г2 «!лм29бай» поэма3ы о7шанымы? Был поэма 3е662 нинд2й той4олар уятты, нинд2й т2рби2 бир6е?
-Егетт2р, 3е6 !лм29бай мен2н Теребай6ы8 нинд2й сифаттарын 16еге662 к1рерг2 тел2р инеге6? (Батырлы7, 7ыйыулы7, т212кк2ллек, т0ш0нк0л0кк2 бирелм21, ауырлы7тар4а бирешм21.)
7.У7ыусылар6ы8 белемен ба3алау.
8.)йг2 эш. «!лм29бай» поэма3ы буйынса тест 3орау6ары т060п килерг2.
Тема: «Тау баш7орто то7омонан
Салауат затлы булам».
(М.К2римде8 «!лм29бай»поэма3ы буйынса д2рес)
Баш7ар6ы: баш7орт теле 32м 262би2те
у7ытыусы3ы
?айбышева Г1з2л Риф 7ы6ы
Баш7ортостан Республика3ы
Б1зд2к районы муниципаль районыны8
Т1реш т0п д0й0м белем бире1 м2кт2бе
муниципаль м24ариф учреждение3ы
Тема: «Тау баш7орто то7омонан
Салауат затлы булам».
(М.К2римде8 «!лм29бай»поэма3ы буйынса д2рес)
Разработала: Кайбышева Гюзель Рифовна
учитель башкирского языка
и литературы основной общеобразовательной
школы с. Тюрюшево филиал МОБУ СОШ
с. Кузеево муниципального района
Буздякский район Республики Баш7ортостан
2015
Салауат затлы булам».
(М.К2римде8 «!лм29бай»поэма3ы буйынса д2рес)
Д2ресте8 ма7саты:
- Б0й0к Ватан 3у4ышы йылдарында М.К2рим поэзия3ыны8 я8ы 3ы6аттар мен2н байып, т2ь9ир ите1 я4ынан та4ы ла ю4арыра7 ким2лг2 к1т2реле1ен асыу.
- «92рг2 проблемалы анализ я3ау к1некм2л2рен 32м у7ыусылар6ы8 30йл21 телм2рен 19тере1, 292рг2 7арата 16 фекер62рен 2йтерг2 0йр2те1, 316лек байлы4ын артырыу.
- батыр я7ташыбы6 мен2н таныштырыу.
- У7ыусылар6а патриотизм той4о3о т2рби2л21.
Йы3азландырыу.
Проектор аша М. К2римде8 портретын, 316лек 31662рен, презентация 32м проблемалы 3орау6ар6ы к1р32те1.
Китаптар к1рг26м23е
Д2рес барышы:
1. Ойоштороу
2. Актуалл2штере1.
У7ыусылар6ы д2ресте8 тема3ы , ма7саты мен2н таныштырыу.
3. Т0п 0л0ш.
Инеш 316.
Уты6ынсы йылдар а6а4ында 262би2тк2 килг2н оло талант эй23е Мостай К2римде8 ижады Б0й0к Ватан 3у4ышы йылдарында та4ы ла активлаша.
№у4ышты8 башынан алып а6а4ына тиклем М. К2рим фронт яландарында батыр6арса 3у4ыша 32м ижад ит2. Х2рби курстар6ы тамамла4андан 3у8 3у4ышта элемт2 б1лекс23е 32м артиллерия дивизия штабы начальнигы булып хе6м2т ит2. 1942 йылда пуля ярсы4ы уны8 1пк23ен 7аты яралай. Госпитальд2 дауаланып сы77андан 3у8 26ип «За честь Родины» 32м «Советский воин» фронт г2зитт2ренд2 х2рби журналист булып хе6м2т ит2 . К1п илд2р6е азат ите162 7атнашып, е8е1 к0н0н ул Вена 7ала3ында 7аршылай. Бе6 М.К2рим мен2н 4орурланабы6, 3о7ланабы6, уны8 ижады алдында башыбы66ы эй2бе6. « х26ер М.К2римг2 з28г2р экран аша к16 3алайы7. (презентация 7арау)
Бик к1п ми6ал 32м ордендар мен2н б1л2кл2н2 26ип. №у4ыш осоронда я6ыл4ан «Мине8 атым», «Ши4ыр6ар» тип исемл2нг2н йыйынты7тарына инг2н поэтик 292р62рене8 б0т23енд2 л2 7ыйыу характерлы, ихтыяр к0с0 ны7 бул4ан Совет 3алдаттарыны8 батырлы4ына 3о7ланып дан йырлана. Был 292р62р62 ша4ир6ы8 Ватан4а м0х2бб2т, дошман4а н2фр2т той4олары са4ыл4ан, ул 16 хал7ына бирг2н анты булара7 я84ыраны.
Шул у7 мотивтар6ы8 19терелеше, совет кешел2рене8 фронт шарттарында4ы батырлы7тары, баш7орт 3алдатыны8 индивидуалл2штерелг2н милли характеры ша4ир6ы8 «!лм29бай» поэма3ында ю4ары художество алымдары мен2н у8ышлы 31р2тл2н2.
!тк2н д2рест2 бе6 3е66е8 мен2н «!лм29бай» поэма3ыны8 й0км2тке3е мен2н таныш7айны7, 2 б0г0н 292р6е8 й0км2тке3ен анализлаяса7бы6. )йг2 эш итеп поэманан 16е82 о7ша4ан 0л0шт0 ятлар4а ине. Х26ер 0й эшен тикшереп 1т2йек.
- «!лм29бай» поэма3ына проблемалы анализ я3ау.
-№е66е8с2 поэма 32м унда4ы герой-патриот !лм29бай образы я6ыусы ижадында нинд2й урын алып тора? (Совет 3алдаттарыны8 3у4ышта к1р32тк2н батырлы7тарын 31р2тл21)
- Поэма 3е662 нинд2й т2ь9ир 7алдыр6ы, нинд2й хис- той4олар уятты?
Проблемалы ситуация булдырыу.
М. К2римде8 Б0й0к Ватан 3у4ышыны8 и8 ауыр йылдарында я6ыл4ан «!лм29бай» поэма3ыны8 гуманистик 292р булыуы ним2л2?
«92р6е8 атама3ыны8 патриотизм идея3ына нинд2й м0н2с2б2те бар?
( «92р6е8 атама3ы ла «!лм29бай» тим2к, 1лем3е6, 7ур7ыу3ы6, 7ыю булган Совет 3алдаты ха7ында)
Проблемалы ситуацияны тикшереп, д2ресте8 т0п проблема3ын билд2л21. ?уйыл4ан 3орау4а нисек яуап бирерг2?
-Бе6г2 ним2 билд2ле? (Поэманы8 тексы)
- Ним2 билд23е6?
- Фашист 42ск2р62рен2 7аршы 7анлы 3у4ыш бар4ан к0нд2р62 я6ыл4ан поэмала гуманизм, патриотизм темалары нисек х2л ител2?
- Поэманы тикшер2 башла4анда 7уйыл4ан 3орау4а нисек яуап бирерг2? Д2ресте8 проблема3ын нисек тип билд2л2рг2?
- «!лм29бай» поэма3ында гуманизм, патритизм идеяларын асыу6ы8 16енс2леге ним2л2? -
(Д2ресте8 т0п проблемалы 3орауын ошолай тип билд2л2рг2 м0мкин)
- Проблеманы х2л ите1.
- Поэмала патриотизм тема3ы нисек, нинд2й образдар6а асыла? (!лм29бай, Теребай 32м батыр егетт2р)
- !лм29бай образы поэманы8 идея- художество й0км2тке3енд2 нинд2й урын тота?
( !лм29бай образы поэманы8 162генд2 тора. «92р6е8 композиция3ы ошо образ4а б2йле ойоша, 30й01 32м н2фр2т, актив патриотизм идея3ы уны8 аша бирел2. !лм29бай 16 хал7ын яуыз дошман4а 7аршы к0р2шк2 рухландырыусы 32м к1т2ре1се, 7е12т, е8е1г2 ышаныс 32м ны7лы7 бире1се ябай, йор теле, шаян егет булып к16 алдына ба9а)
- «Тау баш7орто то7омонан Салауат затлы булам» тиг2н юлдар6ы8 м242н23е т0п герой6ы8 нинд2й 3ы6аттарын аса?
( Метапредмет б2йл2неш. Тарихтан билд2ле булыуынса Салауат Юлаев – батырлы7 символы булып к2162л2нг2н. Был юлдар баш7орт батыр6арыны8 Салауаттай к0сл0, 7ур7ыу3ы6 булыуын к1р32т2. Был б1лект2 !лм29бай6ы8 7ыйыу, т212кк2л булыуын. 7атмарлы 3у4ыш шарттарында урында4ы х2лг2 7арап эш ит2 беле1ен к1р2бе6. !6ене8 т21ге разведка4а барыуын ул бик м2р2к2 итеп 30йл2й. Ул разведка4а барыу ке1ек яуаплы эшк2 ауыр3ынмай, ма7танмай, кире3енс2, е8ел той4о, т212кк2ллек 32м 16 к0с0н2 ышаныу мен2н сы4ып кит2)
- Поэмала 3алдаттар образы нисек бирелг2н?
(№у4ышты8 т21ге йылдарында 16ене8 и4тибарын ша4ир фронт герой6арына, Ватанды 3а7лап фи6а72р к0р2шк2н батыр6арына туплай)
- «!лм29бай» поэма3ында геройлы7 идея3ын бире16е8 16енс2леге ним2л2?
( Б0т2 халы7 геройлы4ын к1р32те1, художестволы д0й0мл2штере162)
- Поэмала гуманизм идея3ын бире16е8 16енс2леге ним2л2? (Проблемалы 3орау)
- «92р62 фашистар6ан 2се к0л0162рен 7ай3ы урындар6а табып була? («92р62н 060кт2р у7ыу)
- Н2фр2т той4о3оно8 ижади к0с булып 21ереле1 ним2л2 к1рен2?
( Н2фр2т той4о3о азатлы7, е8е1 яулап алыр4а рухландыра. Текстан 060кт2р у7ыу)
- Поэманы8 тел, стиль 16енс2леге ним2л2? -«92р6е8 стиле нинд2й стилг2 я7ын тора? (Й2нле 30йл21 стилен2 я7ын 32м унда халы7 теленд2 осрай тор4ан бик к1п 31р2тл21 саралары 7улланыл4ан).
4. Коллектив эш.
№1р2тл21 сараларына ми9алдар килтер2йек:
1-се р2т 2-се р2т 3-с0 р2т
Метафора са4ыштырыу м272лд2р
- Эшт2р6е тикшер2бе6.
Поэманан халы7ты8 30йл21 телен2н инг2н фразалар6ы, 2ки2т алымдарын табыу. ( Тел ас7ысы- тел2ге, 4262т – 7ылы7ты8 эне3е, 2йтк2н 316 – ат7ан у7, эшт2р 2к2м2т малай, 316емде йы7ма, 7о6а) Текстан табып у7ыу.
5. « х26ер, у7ыусылар, бе6 16ебе66е8 ауылдан сы77ан «1лм29бай» мен2н танышып 1т2йек. (Презентация 7арау)
В2лиев «с72т Нури2хм2т улы Т1реш ауылында донъя4а кил2. Х26ерге ва7ытта М2ск21 0лк23енд2 41мер ит2. 1945 йылда Б0й0к Е8е1 парадында 7атнаша. Ул авиация полковнигы, осоусо истребитель. Бик к1п орден 32м ми6алдар мен2н б1л2кл2нг2н. 219 - х2рби осош я3ай, 72 – 3ауа 3у4ыштарында 7атнаша,ш2хс2н 16е 8 дошман самолетын тар-мар ит2.
№ауа4а юл
В2лиев «с72т Нури2хм2т улы 1922 йылды8 15 ноябренд2 Т1реш ауылында кр29ти2н 4аил23енд2 донъя4а кил2. ;аил2л2 5 бала т2рби2л2н2. «с72т баш бала була. Уны8 ике 7усты3ы 32м ике 3ылыуы була. 1930 йылда беренсе класка у7ыр4а бара. Ул м2кт2пт2 у7ы4анда у7 тырыш у7ыусы була. 1937 йылда ете йыллы7 м2кт2пте тамамлап Кушнаренко педагогия училище3ына у7ыр4а ин2. 1940 йылдан «с72т )ф0 аэроклубында ш040лл2н2 башлай. Уны 3ауа ди8ге6е 16ен2 тарта 32м А. Серов исеменд2ге авиам2кт2пк2 у7ыр4а ин2. Ошо ва7ытта Б0й0к Ватан 3у4ышы башланып кит2. 1943 йылда авиам2кт2пте тамамлап ул 164-се истребительд2р полкы составында 0с0нс0 Украина фронтына о6атыла.
«с72т Нури2хм2т улы Украина, Молдавия, Румыния, Болгария, Югославия, Венгрия, Австрия, 32м Чехословакия илд2рен фашист илба9ар6арынан азат ите162 7атнаш7ан батыр.
№у4ыштан 3у8 «с72т Нури2хм2т улы х2рби -3ауа к0ст2ре 4илми тикшерене1 институтында 3ынаусы-летчик булып хе6м2т ит2.
1961 йылдан Р2с2й Федерация3ы оборона министрлы4ыны8 162к 4илми тикшерене1 институтында инженер вазифа3ында эшл2й.
Китап7а лайы7 я6мыш
«с72т Нури2хм2т улыны8 тормош юлы я7ты, матур 32м шул у7 ва7ытта е8ел д2 т1гел. Ул 3ис шик3е6 талантлы 32м 16енс2лекле кеше. Я6мыш уны к1п 3ына4ан. №у4ыштан 3у8 М2ск21 0лк23енд2 й2ш2г2н 32м эшл2г2н. )йл2нг2н. ?атыны Людмила мен2н ике ул т2рби2л2п 19терг2нд2р. Оло улы Игорь ата3ына о7шап осоусо 30н2рен 3айлай.
«мм2 «с72т Нури2хм2т улына 7артлы4ын б2хетле 4аил2л2 7аршы алыр4а я6ма4ан. 14 йыл элек уны8 тормош ипт2ше Людмила, 5 йылдан 3у8 оло улы Игорь 32м 1 йылдан 3у8 кесе улы Виктор 6а вафат булалар. . Батыр 3у4ышсы бер я84ы6ы тороп 7ала.
Ту4андары, ей2нд2ре мен2н ду9, татыу й2ш2й. Ей2не Игорь 3ауа флотында хе6м2т ит2.
Ту4андарына я64ан хаттарында «с72т а4ай бер ва7ытта ла зарланмай. Уны8 хаттарында тормошто яратыу, й2ш21г2 к0с, 7е12т са4ыла
6. Йом4а7лау. У7ыусылар, бе6 б0г0нг0 д2рест2 батыр 3у4ышсы , я7ташыбы6 летчик – истребитель В2лиев «с72т а4ай6ы8 фронтта4ы батырлы7тары 32м тормош юлы мен2н танышты7. Бындай батыр6арыбы66ы бе6 белерг2 32м онотма97а тейешбе6.
«!лм29бай» поэма3ында 31р2тл2нг2н ва7и4алар тормошта ла бул4ан: фашистар6ы плен4а алыу, тимер юлдар6ы шартлатыу, штаб7а 30ж1м ите1 – бары3ы ла совет 3алдаттарыны8 т212кк2ллеге, батырлы4ы, зир2клеге 3060мт23е. Ошо сифаттар4а !лм29бай мен2н Теребай 6а эй2, с0нки улар 16 илене8 ысын патриоттары, Салауат то7омдары.
Шулай итеп, М. К2рим Б0й0к Ватан осоронда4ы 292р62ре т2р2н патриотизм мен2н 3у4арыл4ан, шу4а к1р2 улар 6ур 232ми2тк2 эй2.
-№е6г2 «!лм29бай» поэма3ы о7шанымы? Был поэма 3е662 нинд2й той4олар уятты, нинд2й т2рби2 бир6е?
-Егетт2р, 3е6 !лм29бай мен2н Теребай6ы8 нинд2й сифаттарын 16еге662 к1рерг2 тел2р инеге6? (Батырлы7, 7ыйыулы7, т212кк2ллек, т0ш0нк0л0кк2 бирелм21, ауырлы7тар4а бирешм21.)
7.У7ыусылар6ы8 белемен ба3алау.
8.)йг2 эш. «!лм29бай» поэма3ы буйынса тест 3орау6ары т060п килерг2.
Тема: «Тау баш7орто то7омонан
Салауат затлы булам».
(М.К2римде8 «!лм29бай»поэма3ы буйынса д2рес)
Баш7ар6ы: баш7орт теле 32м 262би2те
у7ытыусы3ы
?айбышева Г1з2л Риф 7ы6ы
Баш7ортостан Республика3ы
Б1зд2к районы муниципаль районыны8
Т1реш т0п д0й0м белем бире1 м2кт2бе
муниципаль м24ариф учреждение3ы
Тема: «Тау баш7орто то7омонан
Салауат затлы булам».
(М.К2римде8 «!лм29бай»поэма3ы буйынса д2рес)
Разработала: Кайбышева Гюзель Рифовна
учитель башкирского языка
и литературы основной общеобразовательной
школы с. Тюрюшево филиал МОБУ СОШ
с. Кузеево муниципального района
Буздякский район Республики Баш7ортостан
2015
Re: Методическая копилка
Алмаш ике мәғәнә белдерә:
1) Оло быуындың эшен дауам итерлек йәш быуын;
2) Урынын алмаштырыу;
Һ ]А Н
Ҡ Ы Л Ы М
И С Е М
С И Ф А Т
Ш
1. Нисә? Күпме? Нисәшәр?
Һорауҙарына яуап бирәләр,
Предметтың һанын, иҫәбен
Белдерә бит ул һүҙҙәр. (Һан)
2. Эште, хәлде, хәрәкәтте
Белдерә ул һөйләмдә.
Заман менән үҙгәргәнгә
Ҡулланыла һәр мәғәнәлә. (Ҡылым)
3. Һорауы кем? Нимә?
Белдерә ул предметты
Йә, әйтеп ҡарағыҙ,
Был ниндәй һүҙ төркөмө? (Исем)
4. Предметтың билдәһен
Белдерәбеҙ үҙебеҙ.
Ниндәй? Ҡайһы? кеүек
Һорауҙарға яуап бирәбеҙ. (Сифат)
1. Ҡыҙыҡлы һорауҙар.
1) Ҡайһы күрһәтеү алмашы һулдан уңға ла, уңдан һулға ла бер үк төрлө уҡыла? (ОШО)
2) Ниндәй нотаға Н хәрефе ҡушһаң зат алмашы яһала? (МИН)
3) Ҡайһы күрһәтеү алмашын ике тапҡыр ҡабатлаһаң ҡош исеме килеп сыға? (БЫЛБЫЛ)
4) Атайымдың ҡыҙы, ә үҙе миңә апай ҙа, һеңле лә түгел. Был кем? (МИН ҮҘЕМ)
”Кем тиҙерәк” уйыны .
1)Ҡайһы күрһәтеү алмашы уңдан һулға ла, һулдан уңға ла бер төрлө уҡыла ?
2)Ниндәй күрһәтеү алмашы исем дә була ала ?
3)Ниндәй күрһәтеү алмашы киреһенән уҡығанда исемгә әйләнә?
4) Ниндәй нотаға бер хәреф ҡушһаң, зат алмашы яһала?
5) Атайымдың улы, ә үҙе миңә ағай ҙа, ҡусты ла түгел.был кем?
1) Оло быуындың эшен дауам итерлек йәш быуын;
2) Урынын алмаштырыу;
Һ ]А Н
Ҡ Ы Л Ы М
И С Е М
С И Ф А Т
Ш
1. Нисә? Күпме? Нисәшәр?
Һорауҙарына яуап бирәләр,
Предметтың һанын, иҫәбен
Белдерә бит ул һүҙҙәр. (Һан)
2. Эште, хәлде, хәрәкәтте
Белдерә ул һөйләмдә.
Заман менән үҙгәргәнгә
Ҡулланыла һәр мәғәнәлә. (Ҡылым)
3. Һорауы кем? Нимә?
Белдерә ул предметты
Йә, әйтеп ҡарағыҙ,
Был ниндәй һүҙ төркөмө? (Исем)
4. Предметтың билдәһен
Белдерәбеҙ үҙебеҙ.
Ниндәй? Ҡайһы? кеүек
Һорауҙарға яуап бирәбеҙ. (Сифат)
1. Ҡыҙыҡлы һорауҙар.
1) Ҡайһы күрһәтеү алмашы һулдан уңға ла, уңдан һулға ла бер үк төрлө уҡыла? (ОШО)
2) Ниндәй нотаға Н хәрефе ҡушһаң зат алмашы яһала? (МИН)
3) Ҡайһы күрһәтеү алмашын ике тапҡыр ҡабатлаһаң ҡош исеме килеп сыға? (БЫЛБЫЛ)
4) Атайымдың ҡыҙы, ә үҙе миңә апай ҙа, һеңле лә түгел. Был кем? (МИН ҮҘЕМ)
”Кем тиҙерәк” уйыны .
1)Ҡайһы күрһәтеү алмашы уңдан һулға ла, һулдан уңға ла бер төрлө уҡыла ?
2)Ниндәй күрһәтеү алмашы исем дә була ала ?
3)Ниндәй күрһәтеү алмашы киреһенән уҡығанда исемгә әйләнә?
4) Ниндәй нотаға бер хәреф ҡушһаң, зат алмашы яһала?
5) Атайымдың улы, ә үҙе миңә ағай ҙа, ҡусты ла түгел.был кем?